7 



dla władz są Rosyanami i chrześcijanami, chodzą do cerkwi, żegnają się gorliwie 

 i stokrotnie. Wykonywają pozornie wszystkie przez popów wymagane obowiązki 

 chrześcijanina; są oni zapisani jako monogami, w rzeczywistości żyją w polygamii; 

 każdy z nich ma imię chrześcijańskie dla władzy, a dla siebie mają swoje łomuckie. 

 Obłuda wobec rządu stała się koniecznością. 



Łomuci lubią swoje stada renów i swoje psy. Hodowla renów jest u nich taka 

 sama, jak u Jakutów północnych, Korjaków i Czukczów; cała różnica, że Jakuci 

 doją swoje stada, gdy Łomuci nie doją je. Korjacy też nie doją i nie używają renów 

 pod wierzch, tylko zaprzęgają do sań, Jakuci i Łomuci zaś jeżdżą konno i używają 

 do zaprzęgu. 



W stadach mają zwykle niewielką ilość samców (czyli Jełłaków),, mniej więcej 

 jeden na 15 samic (Jumakan). Chcąc podnieść wzrost renów hodowanych, pędzą pod- 

 czas rui samice do stad dzikich renów. Wszystkie inne samce w stadzie są mniszone 

 (czyli Itmarany). Operacya mniszenia odbywa się w sposób oryginalny: operator miaż- 

 dży sznurek nasienny, nie rozcinając skóry i pozostawiając jądra nietknięte; tak wy- 

 mniszony ren zmienia rogi co roku, wtedy gdy całkowicie wymniszony nie odnawia 

 rogów i traci je na zawsze. Rogi u Itmaranów są mniejsze i cieńsze niż u samców, 

 podobne wogóle do rogów samic. Łowienie w stadzie odbywa się przez zarzucanie 

 pętli rzemiennej na rogi łowionego okazu; podziwiałem przytem celność rzutn pętli. 

 Przy łowieniu starają się skupić stado, dopiero na zbite w kupę reny rzucają pętlę i ta 

 spada zawsze na wskazaną sztukę. 



Mniszone osobniki mają żyć dłużej niż samce i samice; podają, że żyją lat 20. 

 Samice młode mają często dwoje cieląt, starsze rodzą po jednem. Mleko samic ma 

 być słodkie i tłuste. Łomuci powiadają, że nie lubią mleka, więc dlatego nie doją, 

 a przytem cielęta dojonych samic marnie się hodują. Reny, jak powiadają Łomuci, 

 lubią zjadać muchomory, ale myszy nie jedzą. 



Psy łomuckie są odmienne od psów korjackich i kamczadalskich. Są one mniejsze, 

 zgrabniejsze, mają dłuższe nogi, uszy stojące, są niezmiernie rącze: po twardym grun- 

 cie doganiają zające; tresowane bywają w dwóch kierunkach: 1) do polowania na so- 

 bole, lisy, zające i niedźwiedzie, 2) do strzeżenia stada przed wilkami. Powiadają 

 Łomuci, że jakkolwiek psy ich są małe, ale że zwinne i rącze, mają więc pokonywać 

 wilków. Stada większe dzielą Łomuci na części, każda z nich miewa zwykle dwóch 

 pasterzy; ci idą za stadem, mając przy sobie psy; wieczorem, gdy stado spoczywa, 

 jeden z pilnujących kolejno obchodzi stado dokoła wraz z psami i odzywa się od cza- 

 su do czasu, wołając donośnie i wymawiając wyrazy uspokajające trwożliwe reny. 

 Gdy zamieć śnieżna zawita, spędzają reny do kupy, a pasterze pod przykryciem stada 

 tulą się do siebie i okrywają się, naciągając ponad głowy swoje skórę reniferową. 



Życie Łomutów w ciągłej trosce o byt swego stada, ochranianie je przed wilkami, 

 krukami i orłami, następnie ciągły prawie pobyt pod odkrytem niebem, wystawienie 

 na wszelkie zmiany atmosferyczne, tak srogie na północy, wyrobiły w nich odpor- 

 ność wielką, cierpliwość i moc charakteru; na nieszczęście ostatnia właściwość mięknie, 

 albo nawet znika całkowicie wobec alkoholu, który przetwarza w jednej chwili czło- 

 wieka sympatycznego, dobrego i rozumnego w bydlę najwstrętniejsze. 



Reny w zimie karmią się wyłącznie mchem reniferowym, który odkopują kopy- 

 tami z pod śniegu. Mech ten jest gorzki, lecz poddany działaniu soku żołądkowego 

 renów, tracić ma jakoby gorycz swoją — tak przynajmniej utrzymują Łomuci, którzy za- 

 wartość żołądka renów po ich zabiciu używają za pokarm, mieszając z krwią; kiszki 

 oczyszczają i w nich przechowywują rozmaite zapasy żywności. Z kopyt reniferowych 



