8 



preparują klej, używany do przyklejania wyprawionej skóry psów morskich pod łyżwy 

 śnieżne, czyli „Ski". 



Ze ścięgien nożnych renów robią nici, nazywane żyłkami, które są nadzwy- 

 czaj mocne; wyszywają niemi, nawlekając paciorki, najrozmaitsze ozdoby na ubra- 

 niach; tylko u Łomutów na Kamczatce widziałem ozdoby paciorkowe. Całe ubranie ło- 

 muckie przywiozłem do Muzeum Baranieckiego w Krakowie. Elegancyę ubioru 

 Tunguzów określił akademik Middendorff, nazwawszy ich Francuzami północy. 

 Kości nóg reniferowych pieką Łomuci na żarzących się węglach; gdy kość staje się 

 już kruchą, rozbijają młotkiem kamiennym, albo wprost kamieniem i spożywają szpik, 

 ceniony jako największy specjał na całej Kamczatce. Patrząc na taką czynność piecze- 

 nia i rozbijania kości przy ognisku, przenosiłem się myślą w wieki przeszłe przedhi- 

 storyczne, kiedy prarodzice ludów europejskich rozbijali i piekli w ten sam sposób 

 kości długie wszystkich zwierząt, delektując się tak, jak obecnie Łomuci, szpikiem 

 kostnym. 



Mięso renów mniszonych jest smaczne; Łomuci jedzą je zwykle gotowane, rzadziej 

 pieką na drewnianych rożenkach nad węglami, jak to czynią Tatarzy z „szaszłykiem" 

 baranim. Ozory renów są wysoko cenione. Mięso na zapas suszą, cienko krajane, 

 na mrozie; takie mięso spożywa się bez gotowania, na surowo. 



Latem karmią się reny liśćmi drzew i krzaków, oraz pędami roślin soczystych; liści 

 zerwanych ręką człowieka jakoby nie jedzą, siana koszonego nie dotkną — tak mnie 

 pouczali Łomuci; wogóle reny mają być wielce wybredne w czasie, gdy mają obficie 

 pokarmu dokoła siebie. Biedne i miłe te zwierzęta cierpią okrutnie latem od bąków, 

 komarów i meszki. Dzikie stada spieszą w góry i tam dopiero na śnieżnych polach 

 znajdują spokój upragniony; te, które pozostają w dolinach, szukają obrony od bąków 

 w wodzie, kładą się, nurzając aż po szyję, tak, że tylko głowa rogata wystaje nad 

 wodę; wtedy około głowy widzi się jak bąki krążą tak gęsto, gdyby rój pszczół. Bie- 

 dny ren kręci głową, nie widząc, że myśliwy skrada się do niego; dręczony bąkami, 

 staje się ofiarą myśliwego. 



Ceny renów są rozmaite, stosownie do ich wartości. Przyuczone do noszenia 

 wjuków i tresowane do konnej jazdy są drogie, przeznaczone do zaprzęgu tylko, są tań- 

 sze, zaś przeznaczone na rzeź mają najniższą cenę; te ostatnie kupowano na Kamczatce 

 po 4—5 rb., przyczem skóra, wnętrzności, krew, kopyta i rogi, a często i cała głowa, 

 tudzież nogi, czyli kości nóg oddaje się sprzedawcy. Mięso zabitego rena waży śred- 

 nio 120 funtów. Samców i samic nie sprzedawano. Samców starszych mniszą i przyu- 

 czają pod konną jazdę. 



Psy łomuckie są bardzo drogie: za sukę, tresowaną do polowania na sobole, 

 płaciło się 50 rb.; kupiłem taką sukę „Mańki" zwaną i już zaraz pierwszego roku 

 zwrócone zostały koszta kupna, bo przy jej pomocy upolował Kalinowski cztery 

 sobole minimalnej wartości 60 rb., ceny, płaconej na miejscu na Kamczatce, zaś za- 

 granicą sprzedawane miały wartość 200 rb. Suka moja doganiała młode zające, ło- 

 wiła zrywające się pardwy i głuszce. Przywiozłem ją ze sobą na Litwę, ale tu okazała 

 się wielce szkodliwą, bo dusiła bez różnicy wszystko, co żywe: kury, kaczki, indyki 

 i gęsi. Szkielet jej i wypchana skóra chroni się w gabinecie zoologicznym we Lwo- 

 wie. Fotografię suki podaję przy niniejszym opisie. (Fig. 3 i 4). Psy łomuckie nie 

 szczekają, tylko wyją. 



Czy Łomuci są piękni, a szczególniej czy piękne są ich kobiety, na to pytanie 

 odpowiedzieć można; że są dalekie od ideału i od tego, co pięknem w pojęciu euro- 



