11 



gąszcze olchy krzaczastej lub brnąć po topielach błotnistych 15-tu rzeczek, ściekają- 

 cych z gór w dolinę nizinową rzeki Awaczy. Rzeczki przebywa się w bród, przyczem 

 konie zapadają po brzuch w błocie. Szlakiem tym normalnie niema komunikacyi, 

 bo przejazd z Koryak do wsi Awaczy odbywa się zwykle na czółnach, zwanych „ba- 

 tami"; lecz renów przewozić na czółnach niepodobna. Dopiero późno w nocy przy- 

 byliśmy więc do Koryak, znacząc drogę załamywaniem gałęzi w gąszczach i wycina- 

 jąc w niektórych miejscach całe krzaki. 



30/VI 1882 r. zwiedziłem koczowisko Łomuta; łatwo było wyróżnić kupione oka- 

 zy, bo każdy z nich miał oszyjnik; samcom poucinano jeszcze miękkie rogi, samice 

 były bez cieląt. Ocenić wieku okazów nie umiałem, polegać musiałem na uczciwości 

 sprzedawcy, w czem się nie zawiodłem. Ga wryło objaśnił, że przypędził tu część 

 swego stada, gdyż inaczej sprzedanych okazów nie mógłby dostawić na miejsce: 

 uciekłyby, szukając stada. Odtąd trzeba będzie wieść na lince każdą sztukę osobno, 

 do czego są potrzebni najęci ludzie; od siebie daje trzech, a sam będzie dozorować, 

 jadąc konno na własnym koniu, bo on „mastier wierchom na łoszad'"! Musiałem 

 więc najmować w Koryakach pewną ilość ludzi, a resztę nająć miałem w Piotropa- 

 włowsku. Cena najmu była wysoka: po 5 rb. i po butelce wódki, a nadto pokarm 

 i tytoń w czasie drogi. Łomutom dać musiałem cukru, herbaty i tytoniu; wódki, 

 o którą prosili, nie dałem, obiecując doręczyć w Piotropawłowsku, gdy już będą reny 

 na miejscu. Wróciłem, płynąc na czółnach, związanych w prom. Przy rozmowie 

 z Łomutami starałem się sprawdzić niektóre fakty z życia renów, mianowicie: 1) cho- 

 dziło mi o dowiedzenie się, czy to prawda, że reny jedzą połówki (myszy) i lemingi, 

 na co Łomuci odpowiedzieli stanowczo, że to bajka; 2) na zapytanie, czy je- 

 dzą reny muchomory? Ga wryło odrzekł, że reny, jak Korjacy lubią muchomory, 

 ale on sam tego nie widział, bo muchomory są rzadkie na Kamczatce; 3) na zapyta- 

 nie, czy to prawda, że reny rzucają się na ludzi? odpowiedziano mi, że samce stare 

 są „sierdite", więc je mniszą już w piątym, albo szóstym roku życia; 4) na zapyta- 

 nie, jak długo żyją reny? otrzymałem odpowiedź, że do dwudziestu lat napewno, 

 ale są i trzydziestoletnie; 5) na zapytanie, czy samice często mają po dwoje cieląt, 

 otrzymałem informacyę, że rzadko rodzą bliźnięta i zwykle mają po jednem cielęciu 

 tylko. 



Gdym opowiadał Łomutom, że na wyspie Behringa niema wilków, że latem nie- 

 ma ani bąków, ani komarów, ani meszki, że śniegi, jakie spadną jednego dnia, tają 

 już dnia następnego — rzekł Ga wryło, że tam będzie raj dla renów i tam napewno 

 samice będą płodzić bliźnięta. 



Natychmiast po powrocie do Piotropawłowska prosiłem kapitana Sand mann a, 

 ażeby ściśle oznaczył dzień odjazdu na wyspy, tak, aby reny mogły przybyć wieczorem 

 przed dniem odjazdu. Wyznaczono go na 14/V1I n. st. Do sprowadzenia renów pięciu ko- 

 zaków dał isprawnik; płaciłem im po 3 rb. i po butelce wódki wraz z prowiantem w czasie 

 podróży; oprócz tego nająłem jeszcze trzech ludzi ze wsi Awaczy po 5 rb. Ogółem 

 wydatek, nie licząc prowiantu i wódki, bez której tu ludzie obejść się nie mogą, wy- 

 nosił 55 rb. Prócz tego musiałem nająć mieszkanie dla rodziny Ga w ryły i za- 

 płacić za wikt w czasie jej pobytu w Piotropawłowsku, to też suma wydatków była 

 znaczna, licząc i naddatek umówiony według kontraktu. 



Sporządzono zagrodę z desek ze słupami, do których miały być przywiązane 

 reny na pokładzie „Aleksandra" i przygotowano „płaszkot", rodzaj promu, mającego 

 służyć do przewiezienia renów z lądu na statek, stojący na kotwicy w zatoce Awa- 

 czyńskiej, na zewnątrz od portu Piotropawłowskiego. Gdy wszystko było już gotowe, 



