12 



wyruszył Kalinowski konno z zapasem żywności na czele kozaków i ludzi naję- 

 tych do Koryak i 13/VII 1882 r. wieczorem stanęły reny w Piotropawłowsku w do- 

 lince Chałaktyrskiej, gdzie przygotowany był namiot i rozłożone ogniska, czyli dy- 

 mokury dla odpędzenia rojów komarów i bąków. 



Do palików wbitych w ziemię uwiązano każdego rena z osobna i karmiono 

 liśćmi i gałęziami brzozy, jarzębiny, łozy, wierzby. Odwiedziłem je tam; wydały mi 

 się one bardzo zmęczone i wygłodniałe. 



Najęte kobiety miały zebrać dostateczną ilość gałązek drzewnych i krzakowych 

 na pokarm dwudniowy dla renów w czasie podróży morskiej i dostarczyć je miały 

 świeże na statek; płaciłem po rublu, albo po cegiełce herbaty za każdą wiązkę. 



14/VII o świcie przeprowadzono reny na płaszkot, każdy z osobna był prowa- 

 dzony przez jednego z najętych ludzi; szczęście, że morze było spokojne, lecz i przy 

 tych pomyślnych warunkach, podejmując reny na pasach do góry, obłamano jedne- 

 mu róg, drugiego skaleczono w nogę; musiałem część rogu odciąć, a ranę na nodze 

 leczyć maścią sublimatową, ażeby od much ochronić. Dopiero o g. 3 po południu 

 ruszył „Aleksander" w drogę. 



Obejrzawszy zapas karmu, zebranego dla renów, przekonałem się, że go było 

 stosunkowo za mało; najęte kobiety zawiodły oczekiwanie; jeszcze z pośpiechem przed 

 samym odjazdem zdołałem na taczkach sprowadzić trochę trawy, gdyż miałem obawę, 

 czy reny wytrzymają tę podróż o głodzie. Starszy szturman Griin uspokajał mnie, 

 powiadając, że ma w zapasie siano prasowane, wzięte dla karmienia kóz, które miały 

 być zabrane z St. Francisco. Odrzekłem mu. że reny, według słów Łomutów, siana 

 nie jedzą.— „A to bajki — zawołał — człowiek głodny je podeszwy od butów, a renifer 

 głodny nie miałby jeść siana"!- Gdyśmy z zatoki Awaczyńskiej wypłynęli na morze, 

 statek zaczął się lekko kołysać. Reny po większej części pokładły się na pokładzie; 

 karmiłem je potrochu: jadły gałązki podawane z rąk, a nawet spożywały i te, które 

 były zdeptane. Po pierwszej nocy, gdym wstał przed wschodem słońca, zastałem 

 reny leżące. Podano im wody, lecz tej nie piły; oddałem prawie resztę zebranych ga- 

 łęzi i odtąd nie było karmu świeżego. W południe Griin kazał przynieść siano pra- 

 sowane, które podaliśmy renom; zaczęły je zjadać ku naszej radości, a zarazem i zdzi- 

 wieniu. Kapitan Sandmann, obecny przy tern, śmiał się, mówiąc: „Ale one będą 

 jeść i bliny, cośmy mieli przy śniadaniu" — i kazał majtkowi przynieść je z bufetu. 

 Rzeczywiście wiele z głodnych renów jadło bliny, podawane z ręki przez nas: spraw- 

 dziły się więc przewidywania Gruna. 16/VII już przy śniadaniu spostrzegliśmy 

 ciemniejące kontury wyspy Behringa, spowite w gęste mgły, a o 12 godzinie stanęliśmy 

 na kotwicy u brzegu, w odległości przeszło kilometra od wsi Aleutów; dopłynęliśmy łodzią 

 do brzegu i tam oczekiwaliśmy na transport renów, przewożonych w wielkim welbo- 

 cie. Z pierwszym transportem przybyło 6 sztuk. Trzymaliśmy je na linewkach, przyczem 

 próbowałem je mierzyć; chciałem pofotografować, lecz mgła gęsta stanęła na przeszko- 

 dzie. Mierzenie nie mogło być dokładne, gdyż reny biją racicami, gdy się je dotknie 

 ręką. Samce średnio mają u łopatek 1020 mm., samice 940 mm. Długość samców wynosi 

 średnio 1650 mm., długość samic 1520 mm. Gdy ostatni, trzeci transport nadszedł, pozdej- 

 mowaliśmy oszyjniki z renów i puściliśmy je wolno. Jedne rzuciły się do traw i roślin, 

 pokrywających wybrzeże, inne podeszły do wody, powąchały ją, lecz nie piły i powoli 

 zaczęły się podnosić po stromych obrywach do góry; poszedłem za niemi, lecz sta- 

 nąwszy na wysokości płaszczyzny przedwzgórza, już renów nie spostrzegłem: utonęły 

 w mgle gęstej. 



