2 



Systematyka doby dzisiejszej ogarnia poprostu rozpacz, gdy przeglądając star- 

 sze zbiory zoologiczne, spotyka na etykietkach, dołączonych do okazów, takie napisy, 

 jak „Afryka południowa", „Azya Wschodnia", „Brazylia" lub też poprostu „Europa", 

 „Ameryka" i t. p. 



Zbieracz zawodowy, w których tak obfitował wiek XIX, lub zoolog jakiejś wy- 

 prawy sądził, że rola jego jest skończona, gdy w powyżej wskazany sposób określił 

 on przynależność geograficzną. Trzeba przyznać, że zdarzali się już w pierwszej po- 

 łowie wieku XIX zbieracze, którzy sumiennie etykietowali gromadzone przez się ma- 

 teryały, ta praca ich szła jednak zwykle na marne. Wiemy wszak z historyi rozwoju 

 muzeologii, że częstokroć gdy przywieziono jakieś zbiory do muzeum, odrywano od 

 okazów stare etykietki i zastępowano je nowemi, bardziej eleganckiemi. Zbieracz mógł 

 mieć swój pogląd na sprawę, a kustosz muzeum swój, który dokumentował, pisząc 

 na etykietach z Kapstadu — Afryka i z Egiptu również Afryka. 



Było to zresztą w ogólnym zwyczaju etykietki oryginalne zbieraczy zastępować 

 specyalnemi — danego muzeum. O ile z omawianych czasów dla współczesnej nauki 

 ocalało coś niecoś materyału, to... jedynie wskutek niesystematyczności jakiegoś ku- 

 stosza, któremu się nie chciało zająć „uporządkowaniem zbiorów". 



Bywało jeszcze gorzej. Muzeum otrzymywało jakieś zbiory, zoologa-kustosza, pra- 

 cującego przy muzeum, nie interesowało jednak, skąd one pochodzą, interesowało go zaś 

 przedewszystkiem, z jakich składają się one gatunków, szczególniej o ile były to dla 

 danego muzeum gatunki nowe. Zbiory otrzymane były oznaczane według poszcze- 

 gólnych opisów i monografii i do nich też się stosując, pisał kustosz na etykietce 

 przynależność geograficzną danego gatunku. W ten sposób wskutek błędnych ozna- 

 czeń ojczyzną gatunków afrykańskich stawała się Ameryka lub Australia, a już co się 

 tyczy gatunków kosmopolitycznych, nieścisłość wynikała z samego traktowania sprawy. 



Wszystko to razem wzięte powoduje, że w dzisiejszym systematyku i geografie 

 okaz nieposiadający etykietki oryginalnej nie budzi najmniejszego zaufania. Stąd też 

 zwyczaj muzealny, we wszystkich muzeach obecnie bardzo ściśle przestrzegany, za- 

 braniający odrzucać etykietki oryginalne. 



Podobna gospodarka, którą przeżyły wszystkie starsze muzea, była naturalnie 

 w ścisłym związku z prądami, panującymi w nauce. Systematyka była nauką o ga- 

 tunkach. Ten był lepszym systematykiem, kto znał więcej gatunków, kto ich więcej 

 opisał. Dziś dyletantyzm, w kulturalnych krajach tępiony, jest tylko niedomaganiem 

 poszczególnych narodów, wówczas był chorobą wszystkich społeczeństw. Panował 

 dyletantyzm wszędzie, a już w systematyce szczególniej. Wszak nie trzeba było do 

 tego specyalnego przygotowania, by odróżnić wiewiórkę od szczura lub kapustnika od 

 pazia królowej. Trochę cierpliwości przy „określaniu", wytrwałości w zbieraniu mate- 

 ryałów, lub środków materyalnych dla ich kupienia i naukowiec był gotów. Określał 

 i opisywał, opisywał i określał. Nie było w tern nauki, bo nie było żądzy syntezy, 

 potrzeby uogólniania zjawisk. To też nic dziwnego, że gdy w drugiej połowie XIX 

 wieku nastąpił tak silny rozwój myśli przyrodniczej, badania systematyczne przeżyły 

 silny kryzys. Kryzys ten na zachodzie polegał zresztą nie na zaprzestaniu badań 

 w tym kierunku, lecz raczej na znacznem zmniejszeniu się pracowników na polu sy- 

 stematyki. 



Rzecz dziwna i niezrozumiała — „zmienności gatunków" większość systematyków, 

 to jest właśnie ludzi, z owymi gatunkami mających do czynienia, nie chciała uznać. 

 Cała walka o ewolucyonizm, tak charakterystyczna dla myśli przyrodniczej drugiej po- 

 łowy wieku XIX, odbywała się poza plecami systematyków — przez czas długi nazwa 



