3 



systematyk była synonimem zacofańca. Było to słusznem, ale do pewnego tylko sto- 

 pnia. Starsze pokolenia zoologów-systematyków wymierały; młodsze pokolenia, otrzy- 

 mawszy wykształcenie przyrodnicze, szły tam, gdzie im przyświecała pochodnia nauki. 

 Była to epoka rodzenia się nowych kierunków, epoka wytwarzania się „szkół nauko- 

 wych", w owych kierunkach pracujących. Kłębiło się w ogniskach nauk przyrodni- 

 czych od zwierających się nowych idei, prądów i teoryi. Stawiano hypotezy, obalano 

 je, wnoszono inne; szukano faktów dla syntezy, uogólniano, może nazbyt wiele i śmia- 

 ło, ale w każdym bądź razie tworzono naukę. A tymczasem niedobitki systematyków 

 wieku XIX określały i opisywały, opisywały i określały. Pod koniec omawianego stu- 

 lecia owo opisywanie przybrało zresztą poważniejsze formy. Przypisać to należy na- 

 turalnie ogólnemu rozwojowi myśli przyrodniczej, temu, że nowe szeregi nielicznych 

 zresztą wtenczas systematyków zaczęły się rekrutować z ludzi o poglądach nowych, 

 o wykształceniu bardziej gruntownem. 



W czasie tym Wallace, Sclater, Darwin, Lyddekker i wielu innych dało 

 początek współczesnej zoogeografii. Zaczęto ustalać stosunek systematyki do tej nauki, 

 co wykazało przedewszystkiem ogromny nieład w olbrzymiej ilości poznanych form. 

 Zwrócono uwagę przedewszystkiem na geografię poznanych gatunków, a następnie na 

 uporządkowanie systematyki zoologicznej. Ustalenie granic geograficznego rozmie- 

 szczenia poszczególnych gatunków i wprowadzenie porządku do systemu, oto cecha 

 badań zoologiczno-systematycznych drugiej połowy XIX wieku. 



Odbiło się to naturalnie na organizacyi muzeów zoologicznych. Gromadzone ma- 

 teryały porządkowano w bardziej nowoczesnem pojęciu, tak, że mogły one już służyć 

 jako materyał geograficzny. Materyały napływały nie tak przypadkowo, jak dawniej, 

 muzea zaczęły utrzymywać specyalnych eksploratorów, którzy gromadzili materyały 

 w poszczególnych zakątkach ziemi, a pracą ich ze świadomością rzeczy kierowali już 

 kustoszowie i dyrektorowie muzeów. Zoolog, pracujący w systematyce i geografii 

 zwierząt, mógł już pod koniec wieku XIX nabrać z nagromadzonych w muzeach ma- 

 teryałów względnie dokładnego pojęcia o systematyce danego skupienia, lub o fauni- 

 stycznym obliczu danego kraju. Wzajemny stosunek systematyka i muzeum zoolo- 

 gicznego zaczął ulegać zmianie: nie istniał już systematyk dla określania materyału, 

 zawartego w muzeum, lecz istniało muzeum dla gromadzenia materyału, potrzebnego 

 dla pracy systematyka. 



W organizacyi muzeów istniało jednak jeszcze wiele wad, a jedną z najgłówniej- 

 szych była owa nieszczęsna tendencya do gromadzenia jaknajwiększej ilości gatunków. 

 Tendencya ta,- sama w sobie zupełnie zrozumiała i niezdrożna, wskutek niezupełnie 

 jeszcze skrystalizowanego pojęcia o zadaniach muzeum, wydawała częstokroć jaknaj- 

 fatalniejsze rezultaty. Muzea, mając naturalnie ściśle określone subsydya na powięk- 

 szanie zbiorów, mogą wydawać pewne określone sumy. Otóż sumy te dawniej wy- 

 datkowano przedewszystkiem na takie gatunki, które w danym muzeum nie były re- 

 prezentowane. Częstokroć jeden osobnik jakiegoś gatunku, mającego bardzo szerokie 

 geograficzne rozmieszczenie, według ówczesnych pojęć, wystarczał do „reprezentacyi" 

 gatunku w muzeum; na gromadzenie większej ilości osobników danego gatunku nie 

 zwracano uwagi. Wynikało to naturalnie po części z metod, panujących w systema- 

 tyce, z określania według książek, z niedokładnych wiadomości o zmianach w obrę- 

 bie gatunku. Częstokroć do muzeum napływała większa ilość osobników danego ga- 

 tunku; muzeum zamiast zachować taką „seryę", wymieniało „dublikaty", byle tylko 

 dostać gatunek dotychczas nie posiadany. Jak sprawa ta wygląda w świetle naszych 

 pojęć, zobaczymy dalej. 



