4 



Gdybyśmy chcieli teraz w kilku słowach określić, jak wyglądała muzeologia 

 i systematyka poszczególnych skupień zoologicznych na przełomie XIX i XX wieku, 

 moglibyśmy powiedzieć, co następuje: 



W muzeach x ) nagromadzono wielką ilość materyałów systematycznych, jednak 

 wskutek fałszywych poglądów, w materyałach tych częstokroć ilościowo zbyt słabo 

 reprezentowane były poszczególne gatunki. W systematyce w wielu bardzo grupach 

 zaprowadzono jaki taki ład, ale tylko do gatunku; do dokładniejszej analizy jednostek 

 taksonomicznych niższych od gatunku nie doszło. 



W takim stanie zastał omawianą przez nas umiejętność i naukę wiek XX, z po- 

 czątkiem którego praca systematyka zmienia się zasadniczo, a co zatem idzie, zmie- 

 nia się również zasadniczo sposób gromadzenia materyałów zoologicznych w muzeach. 



Przedewszystkiem, o ile zwrócimy uwagę na współczesną systematykę, rzuci się 

 nam w oczy fakt, iż obecnie czystych systematyków, to jest ludzi, pracujących jedy- 

 nie nad poznawaniem form zwierzęcych i określeniem stanowiska tych form w syste- 

 mie, jest coraz mniej. Systematyka z jednej strony wiąże się ściśle z anatomią po- 

 równawczą, z drugiej — z geografią zwierząt. Systematykę robią dzisiaj fizyografowie 

 i geografowie zwierząt. Z rozwojem zainteresowania zoologów w tym ostatnim kie- 

 runku nastąpił silny zwrot ku systematyce. 



Systematyka ta jednak wygląda zupełnie inaczej, niż dawniejsza; zaczęli się do 

 niej brać przedewszystkiem ludzie ze specjalnem przygotowaniem naukowem 2 ), a pra- 

 ce, które zaczęły się w tym kierunku ukazywać już na początku wieku XX, zaczynają 

 mieć zupełnie swoisty charakter. 



Zaczęto zwracać uwagę na zależność form od warunków ekologicznych, na 

 zmienność ich w zależności od geograficznego położenia okolicy, wogóle zaczęto 

 analizować formy w obrębie gatunku, zwracając uwagę na wielkie odchylenie od ty- 

 pu (lub ściślej mówiąc od formy najpierw opisanej). 



Zdawało się pod koniec wieku XIX, że fizyografia wielu krajów Europy w za- 

 kresie przynajmniej niektórych grup zoologicznych jest już zupełnie zrobiona. W wie- 

 ku XX spostrzegliśmy się, że, ściśle mówiąc, trzeba ją na nowo robić. Odnosi się to 

 szczególniej do takich grup, które pod względem systematycznym zostały dokładniej 

 poznane, jak np. do kręgowców. 



W starych pracach (w których zresztą często znajdujemy mnóstwo cennych spo- 

 strzeżeń), znajdujemy spisy gatunków, często z bardzo dokładnem nawet podaniem 

 stanowisk. Otóż wszystko dobrze, o ile chodzi o. to występowanie, bieda jednak za- 

 czyna się wtenczas dopiero, gdy chodzi o gatunek. Spotykamy nazwę gatunku, któ- 



') O dydaktycznej stronie muzeum nie mówię tu zupełnie. 



') Nie mam tu w tej chwili na myśli specyalnie ludzi, którzy ze strony oficjalnej nauki otrzy- 

 mali zaświadczenie z ukończenia studyów w tym lub innym kierunku. Dziś człowiek poświęcający się 

 systematyce i geografii zwierząt, właściwie z trudnością zdefiniować może, która z nauk jest mu meto- 

 dycznie bliższą: zoologia, czy też geologia z paleontologią i geografia. Stąd też między systematykami 

 i zoogeografami spotyka się ludzi, doktoryzujących się bądź to przy katedrach zoologii, bądź też geo- 

 grafii. Właściwie jednak mówiąc, przy żadnej z wyżej wspomnianych katedr doktoryzant odpowied- 

 niego kierunku nie otrzyma (chyba żeby katedrę zoologii lub geografii zajmował zoogeograf i systema- 

 tyk, coby znów na rozczarowanie mogło narazić zoologów i geografów), a często na fałszywą zupełnie 

 może być skierowany drogę. Żyjemy zdaje się w okresie, kiedy zoogeografia wyszła już zupełnie wy- 

 raźnie z ram, obejmujących oficyalną zoologię, a nie wywalczyła sobie jeszcze praw samodzielności na 

 uniwersytetach. Sądzę, że ciekawą byłaby dyskusya na temat, jakiego przygotowania wymaga syste- 

 matyka i zoogeografia zwierząt; ciekawą byłaby szczególniej teraz, kiedy się tak dużo mówi (i słusznie) 

 o przygotowaniu do pracy naukowej. 



