4 



DZIAŁ II. — GB0L0O1A Z CHEMIA. 



giel, ziemia twarda i t. d., powtarzają się bardzo często dla oznaczenia 

 tego samego pokładu. W bardzo nielicznych tylko przekrojach zanotowa- 

 no obecność „kamyków", czyli głazów narzutowych w niektórych war- 

 stwach, jakkolwiek np. całą południo - wschodnią część miasta pokrywa 

 warstwa lodowcowego marglu niewarstwowanego. 



Wiele szczegółów domyślać się tylko należy lub poprawiać na pod- 

 stawie osobistych luźnych spostrzeżeń. 



Z powodów powyższych przekroje dołączone mają jedynie charakter 

 schematu. 



Podkład całego miasta, zrzadka tylko ukazujący się na powierzchni, 

 stanowią tłuste pstre gliny oligoceńskie, odsłonięte w Cytadeli, na Biela- 

 nach, w . gliniankach za rogatką Mokotowską, oraz u podnóża wysokiego 

 brzegu Wisły na całej długości miasta od Cytadeli do Belwederu. 



Podkład ten nadzwyczaj gruby — nie przebito go bowiem do głęboko- 

 ści 500 stóp, należy do szeroko rozpowszechnionej od Prus, aż do Kijo- 

 wa formacyi t. zw. „poznańskich glin septaryowych" czyli „pstrych iłów 

 kijowskich". 



Wysokość średnia tego utworu nad poziomem Wisły przy jej brzegu 

 wynosi około 60 stóp — wszystkie jednak wiercenia głębsze, dokonane 

 w mieście wykazują szybki spadek ku zachodowi, tak że np. na Powąz- 

 kach pokład ten leży o kilkanaście stóp, na Lesznie o 40 stóp, poniżej po- 

 ziomu Wisły. Na glinach tych leży wszędzie warstwa moreny lodowcowej 

 z licznemi głazami narzutowemi, nieuwarstwionej, przemieszanej z gliną 

 niżej leżącą, o charakterze petrograficznym bardzo zmiennym — są tu bo- 

 wiem zarówno siwe lub brunatne i czarne margle piaszczyste, jak żwiry 

 lodowcowe i gruboziarniste piaski, z których, jak np. na Krakowskiem 

 Przedmieściu wprost uniwersytetu, wydobywano kilkucentnarowej wagi 

 bryły granitu. 



Powyżej moreny lodnikowej idzie szereg nadzwyczaj zmiennych utwo- 

 rów warstwowanych — piasków białych, żółtych, zielonkawych, iłów, mułu, 

 gliny i t. p. wypełniająo nierówności terenu, aż do poziomu około 70 stóp 

 nad poziom Wisły wzniesionego. Warstwy są przeważnie krótkie, wyklino- 

 wują się we wszystkie strony soczewko wato, jako utwór bystrych, lecz po- 

 zbawionych stałego łożyska wód płynących. 



Na wyższych miejscach rozpostarła się jednolita powłoka czerwonego 

 marglu lodowcowego z głazami narzutowemi— a ponad nim w dołkach i nie- 

 równościach powierzchui morenowej— szczątki usuniętych przez polodowcową 

 denudacyą warstwowanych utworów młodszego dyluwium i staroaluwialne 

 napływy wód polodowcowych. Do pierwszych zaliczam piaski i iły warstwo- 

 wane na Koszykach, do drugich piaski z warstwą torfu na Woli i piaski 



