18 



DZIAŁ IV. — ANTROPOLOGIA. 



wnej części obwodu otworu, skutkiem czego ma on szerszą wewnątrz śre- 

 dnicę aniżeli przy owym brzegu. Daje się to objaśnić w następujący spo- 

 sób. Otwór przewiercano od jednego końca, a nie doprowadziwszy go aż 

 na wylot, dowiercano resztę pozostałą innem narzędziem od drugiej stro- 

 ny. W ten sposób, średnica owej małej cząstki otworu nie zgadza się czę- 

 sto ze średnicą większej części otworu. 



Na niektórych można zauważyć, że średnica wewnętrzna jest większą 

 od obu wylotów (fig. 6). Kształt niektórych takich otworów wykazuje, że 

 podczas roboty zbaczano nieraz od kierunku prostopadłego i następnie po- 

 wracano do właściwego przez rozszerzenie ścianek wewnętrznych w kierun- 

 ku wymaganym. Wszystko to dowodzi, albo pierwotności narzędzi i spo- 

 sobów wiercenia, albo niedbalstwa, czy pośpiechu w robocie. 



W każdym razie uderzającą jest wobec faktu wiercenia otworów oko- 

 liczność, że nie ogładzono zewnętrznych powierzchni toporków. Kto 

 umiał przewiercać otwory — ten był w możności nadać toporkom bardziej 

 symetryczną postać, a ogładzanie powierzchni przez otłukiwanie i nastę- 

 pnie polerowanie, nie mogło stanowić dlań zadania trudnego. Więc kształ- 

 ty, po większej części nieregularne, powierzchnie nierówne, surowe, pełne 

 niepotrzebnych wypukłości i krawędzi zdradzają, albo pośpiech w robocie, 

 albo niedbalstwo i brak wszelkiego poczucia estetycznego. 



Właściwie te otwory niezwykle małe i wywiercone w nieregularnych, 

 zaledwie z gruba ociosanych bryłach, niepodobnych prawie do narzędzi 

 celowo wyrobionych ludzką ręką, sprawiają na pierwszy rzut oka wraże- 

 nie mistyfikacyi. Zdarzyło mi się kilka razy, że archeologowie doświad- 

 czeni, ujrzawszy za szybami szafy długi szereg moich toporków, z uśmie- 

 chem niedowierzania zapytywali mię, czym pewien, że to nie falsyfikaty? 

 czy ktoś w prostych kamieniach polnych, nie powiercił dla żartu otworów? 

 I przyznam, że kształt dziwnych tych okazów i małość otworów, mogą na- 

 sunąć takie podejrzenie. Dopiero po otworzenia szafy, wyjęciu paru oka- 

 zów i rozpatrzeniu ścianek otworów, choćby nawet gołem okiem, okazuje 

 się niezaprzeczona ich autentyczność i starość. Badania zaś przy pomocy 

 lupy jeszcze jaskrawiej wykazują, że powierzchnia ścian otworu i powierz- 

 chnia zewnętrzna toporków w jednakowej mierze noszą na sobie wyraźne 

 ślady wiekowego wpływu wody opadowej i otoczenia. 



Wtedy wielka starodawnośó tych dziwnych narzędzi staje się oczywi- 

 stą, a ślady erozyi i zwietrzała powierzchnia stanowiąca, że się tak wyra- 

 żę, patynę kamienną— są tak wyraźne, że rzadko równie piękne spotyka 

 się na innych przedhistorycznych narzędziach kamieKnych. 



Wiek tych toporków jest wyryty rylcem czasu. 



Aby dać przykład, przytoczę tu opis kilku otworów. 



Nr. 91. Iżbw. Powierzchnia otworu równa, gładka, mało zwietrza- 



ła, kamień ścisły z drobnemi ziarnkami. Otwór w ko- 



