B. MATKW9KT. — TOPORKI KAMIKNNE. 



27 



stępujący w postaoi czarnoziemu, graniczy z rozległym obszarem napły- 

 wów poleskioh akiwialnych oraz glin i piasków dyluwialnych. Gliny owo 

 i piaski czwartorzędowe tworzą obszerne wyniosłości na tery tory urn Pole- 

 sia w postaci wielkich wysp na tle piasków, czystych lub gliniastych, ila- 

 stych, kredowych i marglowych z głazami narzutowemi oraz torfów. Są to 

 już utwory najmłodszej doby aluwialnej. Wogólo obszar zajęty przez 

 błota poleskie jest utworzony z osadów dyluwialnych, z tak zwanej epoki je- 

 zior, z osadów, które się uformowały po większej części później, aniżeli 

 osady epoki głazów narzutowych. Powyższe osady epoki jezior są w czę- 

 ści wynikiem rozmycia nietylko utworów czwartorzędowych, ale i trzecio- 

 rzędowych oraz starszych, jak kreda, szczątki bowiem tych utworów znaj- 

 dujemy przeniesione i osadzone w pokładach aluwialnyoh (*). Piasek np. 

 pokrywa wszystkie wyższe miejsca Polesia, oraz tak zwane „ostrowy," ale 

 piasek ten w wielu miejsoach przegrodzony jest różnej grubości warstwami 

 iłów oraz glin (**), zanieczyszczonych rozmaitemi przymieszkami. 



Uwaga ta dotyczy głównie południowej części Polesia. 



W części Polesia przytykającej do obchodzącej nas wyżyny oraz na 

 zachodzie, podłoże piasków i glin stanowią skały kredowe, pokryte niekiedy 

 marglem, oiąglicą i piaskami kredowemi, zawierającemi tu i owdzie głazy 

 narzutowe. 



Powróćmy teraz na ohwilę do utworów kredowych. 



Na szerokiej nizinie nadbużańskiej, opartej o krawędź podolską 

 (część Polesia wołyńskiego) wszystkie pagórki wystające nad piaskami 

 i błotami składają się z szarej opoki kredowej senońskiej. Na Wołyniu 

 wschodnim, zajętym przez utwory trzeciorzędowe, kreda tworzy dno wszy- 

 stkich dolin rzecznyoh, odsłaniająo się dokoła wzgórz mioceńskich. Rozmiesz- 

 czenie obnażeń skał piętra sarmackiego obchodzi nas najbliżej, ponieważ 

 jest to materjał użyty do sporządzenia siekierek. Obnażenia te widnieją nie 

 na obszarze toporków, ale w pewnej odlogłości w dwu ogniskach: na za- 

 chodzie u źródlisk Wieprza i na południo-wschodzie u źródeł Styru oraz 

 Ikwy. Obu tym ogniskom odpowiadają nieco dwa gniazda toporków: nad 

 górnym Bugiem i nad Styrem z Ikwą. Grupa jednak toporków Brzeskich 

 jest już mocno oddaloną od skał sarmackich. Gdyby istniała jakaś ścisła 

 zależność toporków od obnażeń sarmackich, powinnibyśmy znać owe toporki 

 nietylko z tych okolic, skąd moje okazy pochodzą, ale jeszcze z obszaru 

 górnych porzeczy nietylko Horynia i Słucza, ale Zbrucza i Bohu. Wschodni 

 bowiem obszar utworów sarmackich, poczynający się i widoczny na naszej 

 mapie u źródeł Ikwy, obejmuje bardzo obszerne terytoryum. Zaczyna się 

 tutaj i obejmuje górne porzecza wszystkich rzek, o których tylko co wspo- 



(*) Rehmann i ChoroszewsWi. 



(**) Gliny piaszczyste, glina mamutowa, głazy narzutowe, w głębszych warstwach piasku. 



