K. MAJERSKI. — TOPORKI KAM ENNK 



rupą kraj cały i całą Europę północną, aż do krańców Skandynawii 

 i Finlandyi. 



Grubość ich była tu już niezbyt znaczną. Na północnej stronie tego 

 wału kamienie narzutowe dochodzą już tylko do 700 stóp wysokości, pod- 

 czas, gdy na wyżynach mińskich znajdują się na 1200 stóp wysoko. Gra- 

 nico tych lodów w całej Europie środkowej, podobnie jak u nas, stanowił 

 nieprzerwany łańcuch wyżyn, o których była mowa w części III pod a (patrz 

 mapko orograficzną str. 25). Granica ta biegła mniej więcej na wysokości 

 60— 51 stopnia szerok. półn. Lody ostatniej epoki zimnej nie doszły już, jak 

 wiadomo tej szerokości. Prawie o jeden stopień wyżej się zatrzymały. 

 Obie granice unaocznia nasza mapa. Tc same następstwa, co w środkowoj 

 Europie, niewątpliwie miały miejsce i na porzeczu Bugu i Styru. Ale tu 

 warunki lokalne złożyły się na wytworzenie odmiennego nieco stanu po- 

 wierzchni kraju. Bezodpływowa i płaska nizina Polesia, pomimo zniknięcia 

 z niej lodów, długo jeszcze posiadała skutkiem topienia na północy lodów 

 ostatniej epoki tak wielką obfitość wody, że stanowiła wielki zbiornik wód 

 po-lodowych wtedy jeszcze, gdy odpowiednie niziny zachodu, jak np. po- 

 rzeczą "Wisły, Odry i Elby, mając lepszy odpływ, dawno obeschły. 



Polesie obficie zasilane wodą spływającą dopływami północnemi z re- 

 sztek północnych lodów, stanowiło tedy ogromne zwierciadło wód płyt- 

 kioh, ogromne jezioro, z wystająccmi tu i owdzie niewielkiemi i płaskiemi 

 ostrowami. Drugą taką, mniejszą jednak kotlinkę również z powodu niedo- 

 statecznego odpływu wód polodowej epoki stanowiła przez czas długi ni- 

 zina, ograniczona od północy wałem lubelsko-wołyńskim, a od południa 

 wyżyną awratyńską. Kotlina ta jednak, jako mniejsza, prędzej obeschła 

 i dziś już tylko miejscami pokryta jest trzęsawiskami świadczącemi o da- 

 wnym stanie całej kotliny. Podobną resztkę wód zawierała długo na po- 

 dobieństwo kotliny Górnego Bugu— niewielka kotlina w nizinie nadwiślań- 

 skie; zwana krakowsko-sandomierską, mieszcząca się w widłach Sanu 

 i Wisły. 



W pewnej części lubo w mniejszym stopniu i mazowiecka nizina oraz 

 dolina Noteci, jak to wskazuje nasza mapa, przechowywały dłużej niż ich 

 otoczenie nadmiar wód dyluwialnych. 



Najdłużej wszakże pozostało pod wodą Polesie. 



Przeistaczanie się dawnego olbrzymiego jeziora Poleskiego w rzekę 

 Prypeó z jej licznemi dopływami następowało bardzo powoli. Od chwili, 

 gdy znikły resztki lodów, zasilające od północy jezioro, parowanie i od 

 pływ poczęły zabierać więcej wody, niż przybywało z dopływów. Wodo- 

 zbiór stawał się przeto z każdym wiekiem płytszym. Coraz obszerniejsze 

 płaty dawnego dna występowały nad obniżającą się powierzchnią wody. 

 Zbiegała ona z tych obszarów w najniższe miejsca osuszających się szma- 

 tów ziemi. Żłobiła ona w miękkim gruncie tymczasową i niestałą sieć 



