30 



DZIAŁ IV. — ANTROPOLOGIA . 



rzek i strumieni. Zwolna okrywały się te wyspy roślinnością, zaś odoso- 

 bnione, a płytkie ick wodozbiory, torfowcami. Zawiła i nieustalona sieć 

 wód, przyjmowała postać coraz prostszą. Koryta z najdogodniejszym spad- 

 kiem pogłębiały się i ustalały coraz lepiej. 



Najdłużej pozostała środkowa część jeziora, przez którą dziś Prypeć 

 płynie, wreszcie i tu oschły miejsca wyższe i ostatecznie wytworzył się 

 ten system wodny, który widzimy dzisiaj. Najniższą częścią kotliny pły- 

 nie Prypeó, zbierająca wszystkie wody wyższych części dawnego jeziora 

 z północy i południa. Zlewają się tu — rzecz prosta — po dawnemu wody, 

 które z dawniej istniejących już rzek wpływały do tego jeziora. 



Dziś, prócz niezliczonych błot i mniejszych niedostępnych moczarów 

 oraz jezior świadczą najjaskrawiej o dawnym stanie Polesia, błota Hre- 

 czyńskie i Rudy Wielkie, prawdziwe pozostałości niedoschłego jeszcze 

 w tern miejscu dawnego wielkiego jeziora. Co do torfowisk poleskich za- 

 znaczyć wypada, że grubość warstw torfu niezmiernie rozmaita, wzrasta 

 zwykle w miarę oddalania się od brzegu każdego błota. 



Torfy wschodniego Polesia są grubsze niż środkowego lub zachodnie- 

 go. Grubość w najgłębszych torfowiskach dochodzi do 20 stóp. Na zacho- 

 dzie i południu nie przechodzi 14 stóp; pod torfem spoczywają zwykle pia- 

 ski, czasem oddzielone od niego cienką warstwą iłu. Stan dawny tej kra- 

 iny wyraźnie daje się odtworzyć, gdy weźmiemy pod uwagę do dziś jesz- 

 cze trwające stosunki hydrograficzne Polesia. Wszystkie prawie jego rze- 

 ki nie mają jeszcze ustalonego zupełnie koryta, wiele rzek zmienia je za 

 każdym większym przyborem. Niektóre są zupełnie w epoce powstawania. 

 Najwyższe części dawnego dna jeziora, zupełnie już suche, potworzyły od- 

 dzielne wyspy, nieraz odwiecznym lasem okryte lub przedstawiają się jako 

 wydmy piaskowe. Jedne i drugie rozrzucone wśród przestrzeni niższych, 

 pokrytych torfem, szuwarem lub z rzadka i nie wszędzie łozą i rokitą. 



Ażeby obraz przedhistoryczny Polesia uzasadnić, niepotrzeba powoły- 

 wać się na wzmianki, ani Herodota, ani Pliniusza, jak to czynią niektó- 

 rzy. Dla przyrodnika jest on oczywistym. Podania starożytnych pisa- 

 rzów, o ile poświadczają istnienie zbiornika wód poleskich, dotyczą sto- 

 sunkowo niedawnej przeszłości, o której i bez tych wzmianek możemy 

 mieć wyobrażenie, choćby przez porównanie obecnego stanu z po-lodo- 

 wym, o którym nas znowu geologia uczy. Jest rzeczą niewątpliwą i bez 

 powoływań się na niejasne wzmianki Herodota, że błota Polesia były 

 za jego czasów znacznie rozleglejsze i mniej dostępne niż dzisiaj. Po- 

 lesie w najwymowniejszy sposób, bo faktycznym swym stanem, świad- 

 czy o tern, czem było niegdyś. Im bardziej zbliżamy się do środka za- 

 padłości poleskiej, tern rozmiary bezleśnych zupełnie błot, rosną— a bliżej 

 Prypeci błota czynią wrażenie nieprzejrzanych łąk moczarowych, zwanych 

 „hałami." 



