K. MAJEWSKI. — TOPORKI KAMIEŃSK. 



33 



zebranym już matoiyałem zbadał dokładniej zarówno ten sam teren, jak 

 i jego sąsiedztwo. Zadanie to rozległo i niełatwo — ale bardzo obiecujące. 



d) Pod względem archeologicznym. 



Na mocy całego szeregu ściśle i ostrożnie badanych faktów wiemy na 

 pewno, że era neolityczna w Europie środkowej panowała przynajmniej 

 w trzeciem i drugiem tysiącoleciu przed Chr., i że bardzo zwolna przecho- 

 dziła w erę metalów. Niektóre szczepy podniosły się już wkrótce do kultury 

 metalów, gdy inne trwały jeszcze przez czas długi przy dawnej kamiennej, 

 albo pomimo poznajomienia się z metalem, bardzo nieznaczny czyniły z nie- 

 go użytek dla rzadkości, trudnoŚ3i dostania. Więc toż kultura kamienna, 

 z nieznaczną przymieszką kultury metalów, przetrwała gdzieniegdzie bar- 

 dzo długo, bo do czasów Chrystusowych. Jaką jest dawność bezwzględna 

 zabytków kamiennych na porzeczu Bugu i Styru dotąd archeologia nie 

 orzekła. Zbyt mało badaną i poznaną jest nietylko ta okolica, ale i dal- 

 sze sąsiedztwo. 



Zobaczmy czy nie uda się nam rzucić promyka światła na tę kwest}'ą, 

 opierając się z jednej strony na dokumentach archeologicznych, będących 

 przedmiotem niniejszego badania, z drugiej na przyrodniczej znajomości 

 terenu, o który chodzi. 



Jeżeli wolno twierdzić, że (*) „Polska stanowiła polityczny prze- 

 smyk, groblę między falami ludów wschodnich... które dążyły ku 

 zachodowi, a falami ludów germańskich, z ich „Draug nach Osten"; jeżeli 

 Polska jest „krainą przejściową (**) i to w dwu kierunkach, z zachodu 

 na wschód i z południa na północ" jeżeli wolno mówić o bramie nadwi- 

 ślańskiej, 70 mil szerokiej (patrz mapę na str. 23), podobnie jak o bramie 

 dunajskiej 15 mil szerokiej, którą już Rzymianie usiłowali zamknąć wa- 

 łem: wtedy z całą słusznością wolno nam krainę Górnego Bugu i Styru 

 uważać za niezmiernie ważny przesmyk, za istną bramę i jedyną groblę 

 między środkowc-europejskim Wschodem i Zachodem. 



Z zupfłną słusznością ten przesmyk możemy nazwać najważniejszym, 

 a w pewnej epoce jedynym szlakiem, po którym musiały się odbywać wę- 

 drówki i komunikacye wschodu i zachodu Europy środkowej. 



Wiadomo jak ważnym szlakiem bj T ła przerwa między Sudetami i Kar- 

 patami (patrz mapę orograficzną itr. 23). Tędy szły liczne drogi, tędy handel 

 bursztynem i futrami, tędy szły ludy północy na południe, więc mongoło- 

 wie, polacy i t. d. 



(*) SŁ Geogr. t. VII, 602. 

 (**). L. c. str. 601. 



Pam. Fizyogr. — Tom XV Datal IV — 5 



