36 



DZIAŁ IV. — ANTEOPOLOaiA" 



neolitycznych, część ich nawet zaliczyć czuję się zmuszonym, do wcze- 

 śniejszej doby przedhistorycznej. Posiadam znaczną ilość pięknych i typo- 

 wych okazów, tak z jednej, jak drugiej kategoryi. Pierwsze są typowe, 

 zupełnie zgodne pod każdym względem z północno- europejskim neolitem. 

 Niebrak tu i toporków ze skał krystalicznych, niczem jednak nie różnią się 

 te ostatnie od znairych ze wszystkich okolic Europy. Drugie uderzająco 

 przypominają typy, uznane niemal powszechnie za mezo — a nawet paleo- 

 lityczne. Fakty owe posiadają dla nas wielką wagę. bo dają pewność, że 

 nasza wyżyna w czasie okazów paleo-mezo-i neolitycznych była zamieszki- 

 wana przez ludzi o tej samej mniej więcej kulturze co i najdalsze otocze- 

 nie. Ludność neolityczna zostawiła tu oręże inne, niepodobne do naszych 

 siekierek lokalnych. Nie rangą tedy ostatnie być uważane za zupełnie 

 współczesne z wyrobami neolitycznemu 



Nie mogą być także zaliczone do wcześniejszego okresu, naprzód dla 

 tego, że są wiercone i nieogładzone, powtóre dlatego, że tutejsze narzędzia 

 krzemienne neolityczne stanowią naturalny dalszy ciąg kultu; y kamiennej. 

 Trudno przypuścić, aby toporki sarmackie przedzielać miały dwie epoki, 

 związane z sobą wielu cechami ścisłej łączności. Łatwiej przyjąć, że są 

 one późniejszemi od typowo-neolitycznych. 



O ile zaś mogą być młodsze, czy należy je zaliczyć do starszego lub 

 młodszego okresu branżowego, czy nawet do epoki żelaznej, o tern tru- 

 dniej dziś wnioskować, aniżeli się to na pozór zdaje. Kształt niektó- 

 rych okazów, nieco przypominający formy toporków żelaznych, nasuwa po- 

 dejrzenie, czy nie wytworzono ich pod natchnieniem form, nadawanych na- 

 rzędziom metalowym. 



Miedziane i bronzowe narzędzia bojowe nie odpowiadają jednak pa- 

 nującemu tutaj typowi. Żelazne i to bardzo późnej ery — daleko lepiej 

 zgadzają sie z niemi. Ale znowu umiejscowienie na przesmyku przemawia 

 za dużą ich starożytnością. Stoimy tedy wobec zagadki. Jeślibyśmy chcieli 

 zaliczyć nasze narzędzia do dobj' żelaznej dziwnem będzie w niej zjawiskiem: 



1) Przechowanie się umiejętności wiercenia dziur w kamieniu. 



2) Używanie zamiast metalu — kamienia obok znajomości form narzę- 



dzi metalowych. 



3) Powszechne użycie gatunku skały najnieodpowiedniejszej do ce- 



lu i wcale nie łatwego do obrabiania. 



4) Brak obok tych toporków wszelkich śladów wyrobów żelaznych 



i bronzowyeh, zarówno jak całego szeregu innych resztek kultu- 

 ralnych, które z tej epoki przynajmniej gdzieniegdzie powinnyby 

 się dochować. 



Przeciw zaliczeniu do najmłodszych czasów przedhistorycznych lub pro- 

 to historycznych bardzo silnie przemawia także powierzchnia kamienia, no- 

 sząca ślady silnego zniszczenia. Dowodzi ona bardzo wielkiej starości narzę- 



