8 



DZIAŁ n. GEOLOGIA Z CHEMIĄ. 



W północnej części, mianowicie w powiecie lubartowskim, występują tylko 

 margle wapienne, które tworzą pokłady najczęściej poziome, rzadko pochyłe i to 

 z małym upadem. "Wychodnie tych pokładów są bardzo nieliczne. Zauważyłem 

 je pod Kijanami; w pobliżu drogi od Kijan Dworu do Nowogrodu; w Nowo- 

 grodzie i na trakcie od niego do Łęczny ; pod Witaniewem ; nad "Wieprzem mię- 

 dzy Łęczną i Wólką Łańcuchowską, a nakoniec we wsi Dysie, na samej granicy 

 z powiatem lubelskim. 



"W powiecie chełmskim ujawniają się margle wapienne i kreda pisząca. 

 Margle wapienne tworząc poziome lub bardzo mało nachylone pokłady, wychodzą 

 w bardzo wielu miejscach na powierzchnię. Wychodnie ich wszakże są po większej 

 części niewielkie, jak np. przy drodze od Rudy do Rudki, pod Małkowem, w Gar- 

 batówce i in. miejscach. Do większych ich obnażeń należą: wzgórza pod Pniów- 

 nem, przy drodze od Krobonosza do Stawu (wzgórze Krotoszyn) i od Stawu do 

 Nowosiółek; wychodnie przy szosie chełmsko-lubelskiej, między Majdanem Ja- 

 nusiowem i Dorohuczą; na południo-zachód od Chełma, między Wolą Leszczańską 

 i stacyą Dryszczowem, a także pod lasem i w lesie około folwarku Teresina. 

 Opoka w wyż wymienionych obnażeniach jest żółtawo-białą, albo białą, miękką 

 i wogóle bardzo zbliżoną do kredy piszącej. Kreda pisząca występuje w Chełmie, 

 gdzie tworzy wyniosłe wzgórze, na którego szczycie stoi samo miasto; małe zaś 

 jej wychodnie ukazują się na drodze od Łukówka do Uhruska na Wołyniu. Margle 

 kredowe, będąc obnażone, a przez to wystawione na działanie powietrza i wody, 

 łatwo wietrzeją i kruszą się z początku na większe, później na mniejsze kawałki, 

 a następnie się rozpadają zupełnie i zmieniają ostatecznie na ziemię marglowatą. 

 Ziemia ta, często jeszcze pomięszana z gliną, piaskiem i próchnicą, tworzy grunty 

 marglowate które są nie czem innem, tylko obnażeniami pokładów całkowicie 

 już zwietrzałych margli kredowych. W tej postaci system kredowy występuje 

 głównie w południowej stronie powiatu chełmskiego, gdzie ciągnie się prawie 

 nieprzerwanym pasem od Buga do samego niemal Wieprza i zalega północne 

 części sąsiednich powiatów, hrubieszowskiego i krasnostawskiego. 



System kredowy w powiecie hrubieszowskim składa się z margli wapien- 

 nych żółtawo-białych, podobnych do kredy, i z kredy piszącej. Wychodnie margli 

 są bardzo rzadkie; pokazują się one: na pagórkach w Strzyżowie nad Bugiem; 

 przy drodze od Zaniża ku Strzelcom; w rowie na szosie ku Raciborowicom; pod 

 Białowodami; w Tuczempach ; w okolicy na południe od Czechówki; pod Zawa- 

 lowem i w Miączynie. Wychodnie kredy piszącej, białej lub żółtawo-białej, widzieć 

 się dają: pod Grabowcem, w Cichoburzu i pod Terebińcem. Pokłady przeto margli 

 kredowych i kredy piszącej są w powiecie hrubieszowskim pokryte grubemi war- 

 stwami napływów, najczęściej zaś lossem (gliną mamutową). Za dowód tego służyć 

 mogą studnie w niektórych wsiach, np. w Trościance i Skomorochach ; w Trościance, 

 na marglu kredowym leży pokład lossu gruby na 18 stóp polskich, a w Skomo- 



') Eoloicy lubelscy grunty takie nazywają borowiną. 



