24 



DZIAŁ III. BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



pliwie pochodzenia wschodniego; przy odwrotnym zaś stosunku — zachod- 

 niego 1 ). 



Teraz zmuszony jestem zrobić parę uwag teoretycznych, na których opie- 

 ram swoje rozumowanie. 



Jako zasady geografii botanicznej przyjmuję pewien postulat, tyczący się 

 genezy gatunków i jedno prawo, tyczące się rozmieszczenia geograficznego roślin. 

 Postulat streszcza się w tern, że jedna i ta sama forma roślinna (odmiana, pod- 

 gatunek, czy też gatunek) nie może powstać niezależnie w dwu lub wielu 

 miejscowościach, niemających z sobą żadnej łączności. Powracając do parę raz}' 

 już wspomnianego bławatka górskiego, nie można przypuścić, żeby roślina kar- 

 packa mogła mieć inne pochodzenie od kaukaskiej. Początkowo bławatek ów 

 powstał w którejś jednej miejscowości i stopniowo zwiększał swój zasiąg, który 

 musiał być jednolitym. Później jednak, wskutek zmian geologicznych, a po części 

 i klimatycznych, w niektórych miejscowościach wyginął i z tego powodu posiada 

 dziś odosobnione zasiągi. Takich roślin, o dwu lub kilku odosobnionych zasią- 

 gach, znane są ogromne ilości. "Wspólność pochodzenia podobnych roślin nazy- 

 wam postulatem z tego powodu, że twierdzenie to nie może być ani dowiedzio- 

 nem, ani obalonem. Jest to punkt zasadniczy zarówno dla systematyki (genezy 

 form roślinnych), jak i dla geografii roślin. Gdyby dziś postulat ów został oba- 

 lonym, to wszystkie nasze pojęcia o genezie gatunków, jak również i o roz- 

 mieszczeniu geograficznem roślin musiałyby runąć bezpowrotnie. Ci, którzy uwa- 

 żają za możebne powstanie niezależne pewnego gatunku w dwu miejscowościach, 

 nie wiedzą, że sami usuwają grunt pod swemi nogami. 



Prawo, o którem wspomniałem powyżej, głosi, że każdy gatunek może się 

 rozsiedlać tylko bez przerw. Prawo ciągłości rozmieszczenia geograficznego naj- 

 silniej opiera się na pewnych przystosowaniach roślin, mających za zadanie 

 ochronę osobnika od samozapłodnienia. Stwierdzonem jest przez wielu badaczy, 

 między którymi należy wymienić Darwina, że prawie zawsze rośliny przy samo- 

 zapłodnieniu nie są płodne, lub wydają małą ilość lichych nasion. Polimorfizm, 

 jednopłciowość osobników, niejednoczesne dojrzewanie pyłku i słupków na jednym 

 i tym samym osobniku i inne środki ochronne przeciw samozapłodnieniu stanowią 

 przeszkody prędkiego i na daleką odległość odbywającego się rozsiedlenia roślin. 

 Najprostsze rozumowanie doprowadza do wniosku, że, im dalej od punktu gdzie 

 rosła roślina macierzysta, tern mniej szans, że parę nasion upadnie w nieznacznej 



') Nadmienić muszę, że wszędzie mówię o wtórnych punktach rozsiedlenia, zostawiając 

 na uboczu punkty pierwotne, dla wyznaczenia których trzeba znacznie większego zasobu wia- 

 domości o obecnem rozmieszczeniu roślin, aniżeli ten, którym rozporządzamy przy obecnym 

 stanie nauki. "W powyższym przykładzie bławatka górskiego, Karpaty i góry kaukaskie będą 

 punktami wtórnemi, gdzie zaś powstał on pierwotnie, nic stanowczego powiedzieć nie możemy. 

 Zresztą na przeszkodzie stoi nie tylko nieznajomość obecnego rozmieszczenia roślin, lecz i nizki 

 poziom wiedzy o historyi geologicznych i klimatycznych przewrotów, które odbywały się w cza- 

 sach stosunkowo nowszych. 



