36 



DZIAŁ ITT. BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



many las sosnowy. Tuż za lasem od wsi Kadłubka powierzchnia gruntu staje 

 się sfalowaną, poszarpaną, spiętrzającą się we wzgórki, tworząc mniejsze lub 

 większe doliny i zagłębienia, najniższe miejsca wśród nich zajmują jeziora. Prze- 

 jeżdżającemu przez te okolice przedstawiają się nieraz rozległe widoki, jak np. 

 niedojeżdżając do Sompolna, gdy się ma po lewej ręce błyszczącą w promie- 

 niach słońca taflę jeziora Lubstowskiego, zaś po prawej — szybę jeziora Mąkol- 

 skiego, otoczonego paru mniej szemi jeziorkami. Jeziora te bez wątpienia są dro- 

 bną pozostałością ongi obszernych zbiorowisk wodnych, łączących Gopło z Wartą. 



Wszystkie te zbiorniki wód łączą się między sobą podmokłemi smugami 

 torfowisk, z których torf wydobywany bywa na miejscowy użytek, albowiem 

 lasów, oprócz wspomnianego, należącego do Osieka małego i drugiego — do dóbr 

 lubstowskich, większych w zwiedzanych miejscowościach niema. 



W r. 1892 a drugim swych wycieczek do powiatu kolskiego, miałem spo- 

 sobność uczestniczenia w wędrówce, już nie botanicznej, nad Gopło, a ztąd i po- 

 bieżnego poznania tych okolic. Drogę skierowaliśmy z Sompolna na Ślesin, 

 Skulsk, dalej do Łuszczewa nad Gopło, powrotną zaś — wzdłuż zachodniego 

 brzegu Gopła na Koszewo, Ruszkowo do miejsca wyjścia naszej wycieczki. Okolica 

 ta jeszcze bardziej obfituje w liczne i większe jeziora, jak Mikorzyńskie i Sle- 

 sińskie w pobliżu Ślesina, Jadwiga i Skulskie pod Skulskiem, jest jeszcze bardziej 

 pagórkowatą i poszarpaną, pełną licznych i większych zagłębień, lecz i w więk- 

 szym stopniu bezleśną. Oprócz tylko, niestety, kolonij niemieckich, tonących wśród 

 kęp drzewiastych, podróżny nie ujrzy lasu lub drzewa przy drodze, wyjątek 

 stanowią tylko same brzegi Gopła, które porosłe są licznemi drzewami, pośród 

 których niepoślednie miejsce zajmują i wspaniałe dęby. Z roślin zielnych zauwa- 

 żyłem w okolicy Gopła Błotnicę tuiększą (Triglochin maritimum L.), Babkę 

 lancetowatą w formie monstrualnej (Plantago lanceolata L. forma mons- 

 trosa), Mikołajek całołistny (Eryngium plan u m L.), Lawaterę kutneroiuatą 

 (Lavatera thuringiaca L.), nad jeziorem Mikorzyńskiem zebrałem Wąkrotę 

 pospolito, (Hydrocotyle vulgaris L.), a w Wąsoszu Słaz leśny (Malva sil- 

 vestris L.) i rzadką w tych stronach Jasnotę białą (Lamium album L.). 



W Lisewie, położonym na południe od jeziora Skulskiego, widzieliśmy groby 

 przedhistoryczne. Jest ich tu kilka wśród ornego pola. Wszystkie są kształtu 

 prostokątnego, jedne z nich, znajdujące się po jednej stronie drogi, są długie na 

 paręset kroków, a szerokie na 5 do 6 kroków, po przeciwnej stronie drogi są 

 szerokie na kilkanaście kroków, lecz za to znacznie krótsze. Dwa z tych ostat- 

 nich tylko co zostały rozkopane, na miejscu jednego z nich stanęła jeszcze nie 

 skończona stodoła, na miejscu części drugiego — chata włościańska z ogródkiem. 

 Wszystkie groby są obłożone głazami narzutowemi, niekiedy nawet bardzo wiel- 

 kiemi, bo prawie wysokości człowieka, szczególniej ów, na którym zbudowano 

 chatę, gdyż ten kończy się na stoku pagórka, przechodzącego tu w łąkę. 



Pracujących przy budowli włościan zapytywaliśmy się, czy czego w grobach 

 rozkopanych nie znaleźli, odpowiedzieli nam, że były jakieś skorupy, lecz żadnej 

 nam ukazać nie mogli, czy nie chcieli. Wszystkie te przedhistoryczne pomniki 



