JÓZEF ElSMOtfD. STUDYA NAD PTERWOTNTAKAMT. 



99 



ogłoszenia powszechnie znanych prac Flemminga, Butschlego, E. van Benedena, 

 Boveriego i innych. 



Do wyjaśnienia funkcjonalnych oraz morfologicznych własności komórki 

 ustroje jednokomórkowe, resp. wymoczki (dawniejszych autorów), bezwątpienia 

 nadają się najbardziej. Podczas gdy komórki tkankowe przez przystosowanie się do 

 spełniania ściśle zakreślonego koła funkcyj tracą zupełnie swą samodzielność, 

 ulegają krańcowym przekształceniom, tudzież, z wyjątkiem nabłonka, występują 

 niekiedy w nazbyt skomplikowanym stosunku do wtórnych wytworów swej dzia- 

 łalności (jak to ma miejsce w tkankach: łącznej, mięsnej i innych), natomiast 

 pierwotniaki, występując w charakterze samodzielnie żyjących komórek, pomimo 

 różnorodności kształtów i budowy ciała nie przedstawiają przykładów zbyt krań- 

 cowego przystosowania się do ściśle ograniczonego zakresu działalności życiowej, 

 dają przeto możność wszechstronniejszego zbadania zasadniczych własności ko- 

 mórki. Pominąwszy różne inne okoliczności, należy przedewszystkiem zaznaczyć, 

 że pierwotniaki przedstawiają wdzięczny przedmiot do badań nad funkcyonal- 

 nemi własnościami komórki —- wprost za życia tejże, in flagranti; tym sposo- 

 bem otwiera się szerokie pole badań doświadczalnych, które, jak wiadomo, zawsze 

 posiadają decydujący wpływ na rozstrzygnięcie kwestyj spornych. Poznanie 

 natury jądra, tego zagadkowego organu komórki, zdaje się, może być osiągnię- 

 tem tylko w drodze eksperymentu; wolno przeto przypuszczać, że poszukiwania 

 na wielką skalę, podjęte w tym kierunku przez Hofera (80), Verworna (78, 79) 

 i wielu imrych, w związku z wydoskonaleniem metody fizyologicznego barwienia 

 za życia składowych części ciała komórkowego i jądra, zdejmą zasłonę, która 

 zakrywa przed naszemi ocz}'ma wysoce skomplikowane funkcye życiowe ko- 

 mórki. 



U Metazoa wielce podatnemi są do badań cytologicznych komórki tkanek 

 embryoualnych oraz jaja, zwłaszcza niższych zwierząt bezkręgowych, że wspomnę 

 tutaj o jajach słynnej Ascaris megalocephala i jajach szkarłupni. Jaja 

 tych ostatnich przedstawiają między innemi przedmiot, wielce podatny do badań 

 doświadczalnych. Wymownym dowodem tego są najnowsze prace O. Hertwiga (76) 

 i Boveriego (77). 



Badania nad pierwotniakami nabierają szczególniejszej wagi i ze względu 

 na usilne poszukiwania na polu bakteryologii, a nadewszystko wobec proble- 

 matu, wypowiedzianego ostatniemi czasy przez Altmanna (46), problematu, który 

 obecnie ma liczne koła zwolenników. Wychodząc z zasady, głoszonej przez 

 Altmanna, należy przypuszczać, jakoby zaródż ciała komórki była w zasadzie 

 nie czera innem, jak tylko kolonialnem skupieniem niepodzielnych jednostek 

 morfologicznych, czyli v bioblasłów u . 



„Bioblasty", uważane przez Altmanna za niepodzielne jednostki morfolo- 

 giczne „w ostatniej instancyi", z jednej strony występują, jako pierwiastkowe 

 składowe części komórki, czyli „cytoblasty", a sama komórka zatem posiada ta- 

 kież cechy budowy, jak Zooglea, z drugiej zaś, występując jako samoistne ustroje 

 czyli n autoblasty u , tworzą odrębne państwo drobnoustrojów bakteryalnych. Mię- 



Pam. fizyogr. Tom XIII. D«iuł in.- 13 



