100 



DZIAŁ m. BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



dzy bakteryą więc a pierwotniakiem zachodziłby stosunek, który odpowiadałby 

 mniej więcej stosunkowi pierwotniaka do zwierzęcia wielokomórkowego, obok 

 powyższej proporcyi dałaby się wyprowadzić i inna, odpowiadająca poprzedniej, 

 mianowicie, że „cytoblast" pozostaje w takim stosunku do pojedynczej komórki, 

 jak ta ostatnia do całego (wielokomórkowego) organizmu. 



Wobec poglądów Altmanna, oraz dalszych konsekwencyj, które dają się 

 wysnuć z głoszonej przez tego uczonego „G-ranulalehre", otwiera się szerokie 

 pole do badań porównawczych nad budową pierwotniaków z jednej strony i bak- 

 teryalnych drobnoustrojów z drugiej. Impuls do poszukiwań w tym zakresie 

 dają prace Biitschlego (29, 31) i Mitrofanowa (60). O ile można wnosić z wyni- 

 ków dotychczasowych spostrzeżeń, drobnoustroje bakteryalne, zkądinąd nader 

 zbliżone do wiciowców (Flagellata), zwłaszcza takie rodzaje, jak Ophidomo- 

 nas i Chromatium, posiadają wszystkie zasadnicze cechy komórki, najzupełniej 

 odpowiadające współczesnemu o tym utworze pojęciu. Drobnoustroje bakteryalne 

 są, zapewne, tylko uproszczonemi komórkami w tej mierze, jak naprz. drobne 

 ciałka nasienne, w których na pierwsze spojrzenie niepodobna rozeznać typowych 

 cech komórki, zazwyczaj schematyzowanej w naszem pojęciu. 



Komórka więc, tak jak ją pojmować można na zasadzie faktycznych da- 

 nych, pozostanie dla nas i nadal niepodzielną jednostką morfologiczną, oraz 

 jednym z bliższych punktów ivyjścid przy roztrząsaniu kwestyi współczesnej 

 morfologii. 



Oto wiązanka zagadnień z któremi pośrednio łączy się cel poszukiwań 

 współczesnego infuzyologa. Zanim jednak doczeka się wyjaśnienia cały cykl 

 kwestyj ogólniejszych, zanim da się dowodnie wypowiedzieć zdanie o morfolo- 

 gicznej syntezie ustrojów jednokomórkowych, nadewszystko trzeba mieć na 

 względzie skrzętne gromadzenie ścisłych spostrzeżeń, co niewątpliwie uchroni od 

 wpadnięcia w błędne koło przedwczesnych a krótkotrwałych hypotez. 



Zajmując się bliżej historyą naturalną pierwotniaków, sześć lat temu mia- 

 łem sposobność korzystania ze światłego i życzliwego kierownictwa ze strony 

 niepospolitego znawcy natury ustrojów pierwotnych ś. p. profesora Augusta 

 Wrześniowskiego. Po obeznaniu się z techniką i odpowiednią literaturą infuzyo- 

 logiczną, jakkolwiek nie kierowały mną wówczas powyżej przytoczone zagadnie- 

 nia ogólne, przystąpiłem niebawem do pracy specyalnej, obrawszy sobie za cel 

 zbadanie wymoczków, żyjących na ciele skorupiaków z rodzaju Grammarus, 

 napotykanych w okolicach Warszawy. 



Spostrzeżenia, jakie zdołałem wówczas poczynić, ogłosiłem był już w krót- 

 kiej rozprawie. Nie przestając atoli pracować w ciągu lat następnych w obrębie 

 poprzednio obranego tematu, powoli uzupełniałem dawniejsze me spostrzeżenia, 

 zwracając tym razem baczniejszą uwagę na szczegóły, które poprzednio poczęści 

 zostały pominięte, poczęści niedostatecznie uwzględnione. Nadewszystko zajęły 



