118 



DZIAŁ in. BOTANIKA I ZOOLOGTA. 



Z ektosarku utworzone są również i właściwe ścianki samego kanału wewnątrz- 

 smoczkowego; należy wszakże nadmienić, że nie są one ściśle odgraniczone 

 od środkowej masy zarodzi, mającej jakoby zapełniać wązkie przestrzenie mię- 

 dzy pojedyńczemi rurkami (ob. fig. 9), jak o tern wspomniano już wyżej. Na- 

 stępnie należy liczyć się i z tym faktem, że końce będących w mowie rurek 

 gubią się niejako w piankowatej masie zarodzi ciała; wskutek tego niepodobień- 

 stwem jest określić, gdzie jest właściwy ich początek w ciele. Powyższa okolicz- 

 ność przemawia między innemi za tern, że rurek tych niepodobna uważać za 

 utwory, które jakoby przebijają nawskróś kutykulę wraz z ektosarkiem ciała 

 i, przedłużając się do jego wnętrza, zachowują charakter zupełnie odosobnionych 

 od protoplazmy części. 



Stożkowate zakończenia ramion (ff. 7 i 9 k), o których wzmiankowano już 

 wyżej, należałoby właściwie uważać nie za jakąś stałą, wyodrębnioną część ciała, 

 lecz za końcową część kanału smoczkowego, która od czasu do czasu, zależnie 

 od ogólnej kontrakcyi ciała, zostaje wywracaną nazewnątrz i powrotnie wciąga- 

 ną. Ponieważ na rozgałęzionej odnodze ramienia podobne wywracanie i wciąga- 

 nie dość często daje się zauważyć nie na wszystkich końcowych gałązkach (ob. 

 ff. 6, 9), ztąd wniosek, że ma tu miejsce swego rodzaju lokalizacya kontrakcyi 

 protoplazmy, dla każdej końcowej gałązki z osobna, w przeciwnym bowiem ra- 

 zie powyższe zjawiska dałyby się obserwować jednocześnie na wszystkich zakoń- 

 czeniach całego ramienia, lub też przynajmniej aa wsz}'stkich zakończeniach 

 danej odnogi. Do powyższych uwag nie uważam za zbyteczne dodać jeszcze 

 słów parę. W miarę wzmagania się podrażnienia w obrębie poszczególnych zakoń- 

 czeń danego ramienia, z łatwością daje się zauważyć jego skurcz ogólny; uwyda- 

 tnia się to w taki sposób, że na końcowych gałązkach tworzą się liczne poprzeczne 

 fałdy i zagięcia (ob. fig. 10), podczas gdy samo ramię (jeżeli uważamy zwie- 

 rzę z profilu — fig. 3) zaczyna się nieco podnosić ku górze. Wreszcie przy pe- 

 wnem maximum podrażnienia następuje widoczne kurczenie się pnia i głów- 

 nych odnóg ramienia, wówczas spostrzegamy ukazywanie się prawidłowych fałd 

 poprzecznych (ob. fig. 10), a samo ramię staje się pierścieniowatem i jednocze- 

 śnie nieco rozszerzonem. Jeżeli przytem skurcz staje się ogólnym i obejmuje 

 samo ciało zwierzęcia, wówczas kształt ciała z soczewkowatego (ob. fig. 3) staje 

 się bardziej kulistym. 



Powyższe szczegóły przytaczam dlatego, że zostały one przeoczone, czy też 

 pominięte przez innych autorów; pokazuje się bowiem, że ramiona u Dendro- 

 cometes nie są bynajmniej sztywnemi i nieczynnemi wyrostami ciała, jak to 

 sądził Stein a następnie i Butschli (15), uważając je za organy niepodatne do 

 akcyi czynnej. Pomimo to jednak obadwaj ci uczeni przypuszczali możliwość 

 zginania się i wyprostowywania, następnie podnoszenia się i opuszczania. Prócz 

 tego sądzono, że powyższe organy mogą służyć osobnikom Dendrocometes 

 tylko za bierne narządy do ssania substancyj płynnych. Przytem Stein mnie- 

 mał, że każde rozgałęzione ramię u Dendrocometes winno być rozpatrywane 

 pod względem morfologicznym, jako wiązka smoczków. 



