JÓZKF ETSMOTTD. STTTDYA NAD PIERWOTNIAKAMI. 



125 



sobie tu przytoczyć owe spostrzeżenia, ponieważ rzucają one światło na sporną 

 kwestyą znaczenia morfologicznego organów smoczkowych. 



Na listkach skrzelowych kiełżów obok dojrzałych osobników dość często 

 zdarza się obserwować młodociane egzemplarze Dendrocometes paradoxus 

 z niedokształconemi ramionami, a razu jednego nawet zdarzyło mi się obserwo- 

 wać egzemplarz osobnika, który posiadał aż 6 zaczątków ramion (ob. Tab. II, f. 5), 

 będących w różnych stadyach rozwoju, począwszy od pączkowatego wyrostu 

 ciała a kończąc na ramieniu z początkiem tworzenia się odnóg bocznych. Przy 

 rozpatrywaniu poszczególnych stadyów rozwoju ramion, nasuwa się mimowoli 

 pytanie, w jaki sposób wewnątrz tych wyrostków ciała powstają rurki smocz- 

 kowe (resp. nitki osiowe Mps)? Jeżeliby te rurki, jak to mniemają R. Hertwig 

 i Maupas, były niezależnemi od zewnętrznych warstw ciała acynety, w takim 

 razie należałoby przypuszczać, że różnią się one niezależnie i samodzielnie we- 

 wnątrz wspomnianych wyrostów. Nie dość na tern: możnaby nawet podejrze- 

 wać, czy owe rurki smoczkowe nie tworzą się pierwej, zanim na powierzchni 

 ciała powstanie odpowiednia wypuklina? 



Pomimo kilkakrotnych starannych badań, wewnątrz pączkowatych zacząt- 

 ków ramion nie udawało mi się dojrzeć ani śladu preformowanej rurki, podczas 

 gdy w prostych i stosunkowo bardziej już wydłużonych ramionach zawsze można 

 było widzieć kanał, otwierający się na końcu, lecz dochodzący zaledwie do po- 

 łowy długości ramienia. Zauważyłem przytem, że kanał ten przedłużał się w kie- 

 runku do ciała tern znaczniej, im bardziej posuwał się naprzód wzrost samego 

 ramienia. Na zasadzie takich wskazówek, co do których nie miałem na razie 

 zupełnej pewności, postanowiłem był zbadać postępowy wzrost pączkowatego 

 zaczątku ramienia, rozpatrując rzecz całą na kolejno po sobie następujących sta- 

 dyach. Tą drogą otrzymałem następujące rezultaty. 



Pierwotna wypuklina, zazwyczaj mająca postać pączka, wzrasta w kierun- 

 ku odśrodkowym, po czem na czubku zaczątka ramienia tworzy się cyckowaty 

 wyrost (Tab. II, ff. 11, 12). Jednocześnie, w miarę powolnego wzrostu, kutyku- 

 larna warstwa na samym końcu pomienionego wyrostu staje się coraz bardziej 

 cieńszą, wreszcie dochodzi do tego, że cyckowaty wyrost (ob. T. II, f. 12) spra- 

 wia wrażenie nagiej wypukliny ektosarku ciała. Należy wszakże nadmienić 

 z pewnem zaakcentowaniem, że nie może tu być mowy o czemś w rodzaju prze- 

 rwania się kutykuli, zachowane są bowiem powolne przejścia. W następstwie, 

 prawdopodobnie na skutek wzmagającego się naporu ze strony wewnętrznej 

 masy zarodzi ciała, cyckowaty wyrost ektosarku staje się kulistym i wkrótce na 

 jego końcu ukazuje się nieznaczne wpuklenie, które w dalszym ciągu zaczyna 

 się pogłębiać. Wówczas występuje na widownię zaczątek kanału (Tab. II, ff. 13, 

 14 k), który w miarę różnicowania się własnych ścianek (naturalnie kosztem 

 ektoplazmy), posuwa się coraz głębiej w kierunku dośrodkowym, wreszcie prze- 

 dostaje się do wnętrza ciała (Tab. II, f. 7), ginąc w masie zarodzi. 



Kilkakrotne sprawdzania powyżej opisanego przebiegu utwierdziły mię 

 w przekonaniu, że nie uległem tu bynajmniej żadnym złudzeniom. Sądzę przeto, 



