128 



DZIAŁ m. BOTANIKA I ZOOLOGU A. 



watych Różnica polega tylko na tern, że krawędź perystomalna u tych ostatnich 

 przedstawia raczej spiralnie bijącą się grządkę, która u różnych rodzajów może 

 być niższą lub wyższą, jednakowoż nigdy nie przyjmuje postaci blaszkowatej. 

 Oprócz tego u wirczykowatych, poza właściwym organem perystomalnym, przy- 

 bierającym postać t. zw. krążka urzęsionego, który tworzy „czubek" ciała, wy- 

 stępuje zupełnie niezależnie pierścieniowate zdwojenie ciała (Peristomsaum) 

 (Tab. III, f. 26, ps), które, jak to wyobraża fig. 22, może się ściągać na podo- 

 bieństwo sakiewki i okrywać w taki sposób cały organ perystomalny. Wspomniane 

 zdwojenie stanowi właściwość wirczykowatych. U innych wymoczków nie napo- 

 tykamy go wcale; braknie go również i u S pi r och o ni na. To też sądzę, że 

 zewnętrzna ścianka perystomalna (Peristomwand autorów) u Spirochony (Tab. 

 III, f. 17, pr), pozornie przypominająca całkowity kielich kwiatowy, nie może 

 być uważaną z punktu widzenia ściśle morfologicznego za utwór, odpowiadający 

 powyższemu zdwojeniu perystomalnemu wirczyków, ponieważ w danym wypadku 

 stanowi ona tylko zewnętrzną część ogólnego spiralnego układu właściwej kra- 

 wędzi perystomalnej. Nadto przy rozpatrywaniu zwierzęc a od góry łatwo zau- 

 ważyć, że blaszkowata krawędź perystomalna (począwszy od końca gębowego), 

 skierowywa się w lewą stronę (Tab. III, f. 26) : urzęsiona krawędź perystomalna 

 („adorale Wimperzone") odchodzi od otworu gębowego, skierowując się na 

 prawo. 



Uważając za zbyteczne szczegółowe omawianie na tern miejscu tych odręb- 

 nych cech budowy organu perystomalnego wirczyków, zarówno jak i wszelkie 

 możliwe filogenetyczne wywody, ponieważ kwestya ta dostatecznie została wy- 

 jaśnioną przez Biitschlego (16, 17, str. 1228 — 1258), przytoczę tylko niektóre 

 szczegóły, tyczące się organu perystomalnego. Przedewszystkiem tak zwany słu- 

 pek, podtrzymujący organ spiralny (Tab. III, f. 15). Ścianka perystomalna w po- 

 bliżu gębowego końca tworzy rodzaj fałdu (Tab. III, f. 15, 16, pl), stale wpu- 

 klonego nawewnątrz, — szczegół, na który już R. Hertwig zwrócił był uwagę, 

 prostując zupełnie mylne spostrzeżenie Steina, ten ostatni bowiem był zdania, iż 

 ścianka perystomalna posiada w tern miejscu głębokie wycięcie. Następnie należy 

 zaznaczyć, że brzeżny obrębek ścianki perystomalnej tworzy silnie zgrubiałą 

 sprężynę kutykularną, która podtrzymuje ściankę od przypadkowego fałdowania 

 się i mięcia. Wreszcie wypada zaznaczyć, że stosownie do względnie znacznej 

 wysokości brzegu perystomalnego, który, jak to widzieliśmy, rozwinięty jest 

 u spirochony w postaci blaszki, w obrębie perystomu zauważamy głęboki i śru- 

 bowo wijący się rów. Ten ostatni, w miarę opuszczania się skrętu śrubowego 

 staje się coraz głębszym i obszerniejszym; wreszcie w ostatnim skręcie, tuż 

 u podtóża słupka organu spiralnego, wpada w otwór gębowy (Tab. III, f. 15, 

 17, cyt.). 



Takiż sam rów perystomalny (Peristom rinne autorów) istnieje i u wirczy- 

 ków, z tą jednak różnicą, że tutaj jest on stosunkowo płytki i niekiedy zaledwie 

 wyżłobiony. Wreszcie jednę z najbardziej charakterystycznych cech perystomal- 

 nego organu spirochony w porównaniu z takimże organem wirczyków, stanowi 



