134 



DZIAŁ III. BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



Rozważywszy powyższe okoliczności, nie uważam za błędną myśl, że za 

 właściwe jądro (Macronucleus) spirochony należy uważać nie co innego, lecz 

 ów quasi segment, który w niniejszym opisie był oznaczony nazwą „chromaty- 

 nowego u (Platę), albo ziarnistego (R. Hertwig), podczas gdy utwór, który nazy- 

 waliśmy za przykładem Piątego segmentem achromatynoioym, a podług Pt. Her- 

 twiga jednolitym., jestto nic innego jak tylko środkowy węzeł protoplazmatyczny 

 ciała komórki, czyli węzeł atrakcyjny (A tracti onssphar e, Archoplasma- 

 kugel), który, jak to zobaczymy w jednym z następnych rozdziałów, zdaje się 

 odpowiadać w zupełności typowym jądrom dodatkowym (Nebenkerne) innych 

 wymoczków. 



Przy rozpatrywaniu aparatu jądrowego w tym stanie, jaki wyobraża f. 40, 

 Tab. V, łatwo być wprowadzonym w błąd i uważać rzekomy achromatynowy 

 segment za wakuolę, co też odbiło się na obserwacyach R. Hertwiga i Biit- 

 schlego. Grłównym powodem do tego jest ta okoliczność, że dzieląca oba seg- 

 menty przestrzeń, (powstająca między niemi wtórnie, w drodze wakuolizacyi 

 pierwotnie drobno piankowatej protoplazmy) pod naciskiem skupiającej się w ocz- 

 kach enchylemy z pozoru wzdyma się w postali kulistego pęcherza; z tego też 

 powodu pierwotnie stykające się powierzchnie samych segmentów stają się wklę 

 słemi, a segment achromatynowy otrzymuje zazwyczaj w tych razach kształt 

 soczewkowaty. 



Do powyżej powiedzianego należy dodać, że wcale nie skonstatowałem ja- 

 kiejkolwiek preformowanej powłoczki błoniastej, któraby okrywała omawiane tu 

 rzekome segmenty jądra, czy to obadwa razem, czy każdy z osobna. Podobna 

 błonka jądrowa, którą cytologowie z taką uporczywością przypisują jądrom 

 w ogóle, a aparatowi jądrowemu wymoczków w szczególności, podając rysunki 

 w rodzaju tego, jaki przedstawia fig. 34 (Tab. V), sądzę, że jest poprostu opty- 

 cznem złudzeniem, spotęgowanem przez wyraźnie zarysowany kontur zewnętrzny, 

 jak to widzimy np. chociażby naokoło zwykłych wodniczków. 



Zestawiwszy powyżej wypowiedziane myśli w kwestyi stosunku zachodzą- 

 cego między rzekomemi segmentami jądra, przychodzę do wniosku, że właści- 

 wym organem jądrowym spirochony jest t. zw. segment chromatynowy (ob. 

 Tab. V, ff. 40, 39; I), przylegający zaś doń achromatynowy (ob. Tab. V, ff. 40, 

 39, II) nie może być przyjmowany z punktu widzenia morfologicznego, za in- 

 tegralną część jądra, lecz za utwór, który z jednej strony odpowiada współczesne- 

 mu pojęciu o węźle atrakcyjnym, z drugiej zaś typowym jądrom ubocznym innych 

 wymoczków (ob. Tab. V, ff. 43, 44, mn). Przypuszczam wszakże, że powstał 

 przez wyodrębnienie się z masy jądra t. zw. „Brunenkorper ". 



Nie wchodząc w dalsze szczegóły i wywody powyżej rozpatrywanej kwe- 

 styi, tembardziej, że powrócę do niej jeszcze w osobnym rozdziale, nie chciał- 

 bym pozostawić bez odpowiedzi nasuwającego się tu mimowoli pytania: jakie 

 mogą mieć znaczenie owe ciałka „ziarniste", które zalegają w ciele spirochony 

 po za obrębem jądra? Mam tu właśnie na myśli owe drobne ciałka, które za- 



