146 



DZIAŁ III. BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



Bozpatrując w możliwie dogodnych warunkach różne egzemplarze będących 

 w mowie wirczyków, począwszy od takich, które dopiero co, osiadłszy na skrze 

 lu, zaczęły wytwarzać szypułkę (ob. Tab. III, f. 25), a skończywszy na egzem- 

 plarzach, u których ta ostatnia rozrosła się na podobieństwo bardzo rozrosłego 

 polipnika, zauważyłem, że — mutatis mutandis — jest to jedna i taż sama forma, 

 której, nie bacząc na identyczność budowy ciała, nadawano kolejno różne nazwy ro- 

 dzajowe i gatunkowe. Główną przyczyną, dla której pomimo tożsamości budowy 

 ciała i wspólnych cech, charakteryzujących szypułkę (grubość i sztywność) do- 

 patrywano się tu kilku odrębnych rodzajów, jest ta okoliczność, że wewnątrz 

 szypułek występuje nieczynny „mięsień" szczątkowy, okazujący pozory, dla któ- 

 rych łatwo być wprowadzonym w błąd. Tak naprz. dość często można obser- 

 wować obok siebie egzemplarze, którym odpowiadają figury: 24 (Tab. III) i 30 

 (Tab. IV). Bacząc na ów „mięsień" szypułkowy, pierwszy z tych egzemplarzy 

 możnaby uważać za kolonią Epistylis, drugi zaś za jakiś gatunek Zootham- 

 nium. Nie dość na tern: bywają często wypadki, kiedy w sąsiedztwie formy, 

 takiej jak na fig. 30 (Tab. IV) znajduje się zupełnie podobny egzemplarz z tą 

 tylko różnicą, że nie ma tu łączności między mięśniami szypułkowemi — pozór, 

 który może dać do myślenia, że mamy przed sobą jakiś gatunek Carchesium. 

 Nadto uderzającym jest jeszcze i ten szczegół, że niekiedy w obrębie jednej 

 i tej samej kolonii występują indywidua, połączone w sposób, właściwy rodza- 

 jowi Zoothamnium (ob. Tab. III, u), a tuż obok dają się zauważyć rozwidlone 

 gałązki tegoż polipnika (ob. Tab. IV, i), których „mięśnie" pozostają w stosunku 

 charakterystycznym dla rozgałęzionych szypułek gatunków Carchesium. Na- 

 domiar (w tejże samej kolonii) prócz tego występują tu i owdzie indywidua, 

 których szypułki nie posiadają ani śladów mięśni, okazując przez to cechę wła- 

 ściwą rodzajom Epistylis i Opercularia. Egzemplarze, pozbawione zupełnie 

 „mięśnia" szypułkowego, zdarzają się również i zosobna; trzy tego rodzaju 

 formy wyobrażają figury: 25, 24 i 27 (Tab. III). 



Prócz powyżej wspomnianych zmian, które okazuje ten niewątpliwie szcząt- 

 kowy „mięsień" szypułkowy, zresztą w budowie ciała i szypułki nie daje się 

 dostrzedz nic takiego, coby przemawiało za tern, że mamy tu do czynienia 

 z kilkoma odmiennemi rodzajami; świadczy o tern najlepiej niejednakowy cha- 

 rakter mięśnia nawet u osobników jednej i tej samej kolonii. Do kwestyi tej 

 powrócimy jeszcze w następstwie. 



Ciało będących w mowie wirczyków, bez względu na stan mięśnia szcząt- 

 kowego, posiada jednakie cechy, zarówno co do kształtu i wewnętrznej organi- 

 zacyi, jako też i co do wymiarów ! ). 



') W sąsiedztwie ze scharakteryzowanemi powyżej w ogólnych zarysach wirczykami tra- 

 fiają się od czasu do czasu kolonialne egzemplarze, które caeteris partibus różnią się tylko 

 nieco mniejszemi wymiarami ciała pojedynczych osobników. Wymiary te odpowiadają w zu 

 pełności wymiarom Zoothamnium affine St. (4; str. 217—219. Tab. III, f. 45); na zasa- 

 dzie braku innych różnic, sądzę, że są to poprostu egzemplarze skarlałego pokolenia. 



