JÓZEF EISM0ND. STUDYA NAD PIERWOTNIAKAMI. 



149 



W tern samem miejscu mutatis mu t and i s przypada punkt ciężkości i u in- 

 nych wirczyków. 



Wspominano już wyżej, że rozgałęziająca się szypułka odznacza się nie- 

 zwykłą grubością i, jakkolwiek zawiera wewnątrz mięsień, pozostaje sztywną; 

 tworzy zatem coś w rodzaju polipnika. ZauwaŻ3dem również, że w pewnych 

 razach nie można dopatrzeć się w szypułkach nawet śladu w mowie będącego 

 mięśnia (ob. Tab. III, ff. 25,2 27); innym razem dają się dostrzedz tylko zale- 

 dwie widziano wiązeczki włókienek, występujące w końcowych gałązkach poli- 

 pnika, jak to widać na f. 24, Tab. III, co bardzo przypomina podobnyż stosu- 

 nek, obserwowany u Epistylis rhabdostyla (ob. Tab. III, f. 23). Jednocze- 

 śnie można konstatować wypadki, w których mięsień występuje w całym poli- 

 pniku, nie wyłączając nawet pnia (ob. Tab. III, f. 30), a daje się to zauważyć 

 przeważnie na młodych egzemplarzach kolonialnych; przytem mięśnie pojedyń- 

 czych rozgałęzień polipnika mogą być w ścisłem połączeniu, jak u Zootham- 

 nium, lub przeciwnie: podobna łączność może nie istnieć, i wówczas występuje 

 charakterystyczna cecha dla Cachesium. Co się tyczy starych, bardzo rozga- 

 łęzionych egzemplarzy kolonialnych, to obecność mięśnia daje się tu zauważyć 

 tylko w końcowych gałązkach polipnika, nadto mięśnie, jak o tern wspomniano 

 już wyżej, prawdopodobnie przedstawiają charakter szczątkowy. Pod tym wzglę- 

 dem wielce może być pouczającym egzemplarz, narysowany na f. 29, Tab. IV. 



Silnie wzrosłe polipniki kolonij posiadają zazwyczaj gruby i nieprawidłowo 

 pomarszczony pień, stopniowo zwężający się ku podstawie; w miejscach, zkąd 

 biorą początek odnogi, polipnik staje się niekiedy nadmiernie zgrubiałym i roz- 

 szerzonym, a liczne wtórne i trzeciorzędne szypułki, osadzone baldaszkowato, 

 zacierają wszelką prawidłowość w sposobie rozgałęzienia. Niekiedy oprócz nie- 

 prawidłowych poprzecznych fałd, występują na polipniku i prążki podłużne. Co 

 dotyczę kurczliwości szypułek, to ta zupełnie nie daje się obserwować, nawet 

 i w tym wypadku, jeżeli mamy przed sobą egzemplarz z pojedyńczą i stosun- 

 kowo cienką szypułką, chociażby ta ostatnia posiadała mięsień występujący na 

 całej długości. Okazuje się więc, że szypułka u Epistylis Steinii, bez względu 

 na to, czy zawiera wewnątrz mięsień lub nie, jest organem mającym tylko me- 

 chaniczne znaczenie; musi też być rozpatrywaną jako utwór polipnikowy. Prze- 

 mawiają za tem i niektóre szczegóły, dotyczące budowy; podczas gdy kurczli- 

 wa nóżka pospolitego wirczyka posiada wewnątrz kurczliwy protoplazmatyczny 

 rdzeń, w którym zalega taśmowaty mięsień (ob. Tab. IV, f. 28), funkcyonujący 

 na podobieństwo sprężyny, polipnik u Epistylis Steinii nie zawiera ani śladu 

 podobncgoż rdzenia prołoplazmal ycznego, i tem się właśnie tłumaczy jego martwota 

 i sztywność, tak zwany bowiem mięsień nie jest bynajmniej utworem wywołującym 

 kurczenie się, lecz przeciwnie — służy on tu do rozkurczania, działając jak sprę- 

 żyna. U Epistylis Steinii mamy nader pouczający przykład, że szypułka wir- 

 czykóiu, nie posiadająca rdzenia protoplaz)natycznego, traci kurczliwość, a sam mię- 

 sień szypułkowy, o ile bywa rozwiniętym, wnet przybiera cliarakter szczątkowy, 

 niekiedy aż do zupełnego zaniku (ob. Tab. III, ff. 24, 27). Wydaje się jednak 



