152 



DZIAŁ m. BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



odpowiadają włóknom komórek mięśniowych, w tej mierze, jak ciało pierwo- 

 tniaka (pominąwszy organizacyą tegoż pod innemi względami) w całości będzie 

 odpowiadało komórce mięśniowej, zachodzi jednak pytanie, czy ma tu miejsce 

 lokalizacya kurczliwości w pomienionych włóknach, czy też te ostatnie służą tylko 

 do regulowania kurczliwości, pozostającej nadal przy niewyróżnionej masie zarodzi? 

 Nie roszcząc pretensyi do rozstrzygnięcia powyższej kwestyi, co wymagałoby 

 szczegółowych badań porównawczych i odpowiednich doświadczeń na szeroką 

 skalę, ośmielę się tylko zwrócić uwagę na pewne szczegóły, z któremi należy 

 się liczyć. Przedewszystkiem idzie o to, że gładkie włókienka komórek mięśnio- 

 wych oraz odpowiadające im niby-mięśnie pierwotniaków podczas kurczenia się 

 ciała komórkowego, a tern bardziej podczas jege rozkurczania się powinny 

 mieć wygląd prostolinijnie wyciągniętych strun, tymczasem utwory te, o ile są ob- 

 seriuowane, nader często okazują postać wężoionic lub falisto ułożonych nitek. 

 Okoliczność ta, oczywiście, przemawiałaby za tern, że owe „kurczliwe" włókna 

 nie są bynajmniej kurczliwemi, że przy kurczeniu się ciała zachowują się raczej 

 biernie niż czynnie. Wymownie świadczy o tern fakt skręcania się „mięśnia szy- 

 pułkowego" u wirczyków (ob. Tab. IV, f. 28), a następnie falisty układ niby- 

 mięśnia, obserwowany w skurczonem ciele wymoczków. Jakież tedy znaczenie 

 mogą mieć będące w mowie włókna? Kurczliwość ciała protoplazmatycznego 

 musi mieć swoje granice, czyli innemi słowy, posiada pewne mn.ximum ściągli- 

 wości i rozciągliwości pod wpływem różnych bodźców; należy przeto przypusz- 

 czać, że istnieje tu pewien stan pośredni, stan równowagi, w którym dane ciało 

 protoplazmatyczne przybiera cli ar aktery styczną postać, a włókna „kurczliwe" po- 

 zostają w spoczynku. Otóż na zasadzie powyżej przytoczonych wskazówek, uja- 

 wniających bierne zachowywanie się będących w mowie włókien podczas kur- 

 czenia się zarodzi, należy przypuszczać, że są to wyodrębnione od reszty zarodzi 

 włókna, które z powodu swej sprężystości regulują sprawę kurczenia się w taki sposób, 

 że opierają się zarówno nadmiernemu ściąganiu się, jakoteż i rozciąganiu; wsku- 

 tek tego kurczenie się zyskuje na elastyczności, a masa zarodzi ciała doprowa- 

 dzona czy to do maximum skurczenia, czy to do maximum rozciągnięcia, szybko 

 powraca do stanu równowagi. 



Z powyższego punktu widzenia przypisywanie będącym w mowie włóknom 

 samodzielnej silnie rozwiniętej kurczliwości, powodującej primum motum kur- 

 czenia się ciała, opiera się, może, tylko na pozorach. 



9. Vorłicella nebulifera Ehr. 



Tab. IV, f. 28. 



Oprócz poprzednio opisanych wymoczków, które do pewnego stopnia mogą 

 być uważane, jako charakterystyczne ektopasorzyty kiełża zdrojowego, napoty- 

 kałem również i to w znacznej ilości pospolitego wirczyka, Vorticella nebu- 

 lifera, widywałem go przyrośniętego do różnych części ciała, a między innemi 

 j do listków skrzelowych (ob. Tab. II, f. 1, Vort.), najczęściej zaś do kończyn-. 



