154 



DZIAŁ III. BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



nionego brzegu, tworzy podobnież jak i on l'/ 2 skrętu, a w okolicy otworu gębo- 

 wego przybiera postać znacznie pogłębionego i szerokiego rowu, który następnie 

 przedłuża się w ciało w postaci szerokiego przedsionka (ob. f. 33, Tab. IV, vest.). 



Urzęsienie składa się z podwójnego szeregu długich rzęs, osadzonych na 

 wewnętrznej stronie krawędzi perystomalnej (ob. f. 33, Tab. IV, pr), oraz z de- 

 likatnych rzęs, tworzących na ściankach przedsionka śrubowo wijącą się smuga. 

 Smuga ta jest właściwie dalszym ciągiem szeregu rzęs parystomalnych i wraz 

 z takowym robi w przybliżeniu 3 skręty, podczas gdy pomiędzy gębowym koń- 

 cem a samym początkiem daje się naliczyć na perystomalnym organie l*/ a skrętu 

 (ob. f. 32, Tab. IV). Na brzegach perystomu, jak wspomniano już wyżej, znaj- 

 duje się podwójny szereg rzęs; otóż, u Vorticella nebulifera dokładniej ani- 

 żeli gdzieindziej, można wyśledzić, że smuga rzęs przedsionka jest tylko prze- 

 dłużeniem wewnętrznego szeregu rzęs perystomalnych, podczas gdy zewnętrzny 

 składa się tu na szeroką i szuflowato zgiętą błonkę falującą, która wystaje na- 

 zewnątrz na podobieństwo języczka (ob. f. 32, Tab. IV, mbl), przy rozpatrywa- 

 niu zaś w przecięciu optycznem (ob. f. 33, Tab. IV, mbl), sprawia wrażenie 

 sterczącej grubej szczeciny. Zauważyłem, że falowanie pomienionej błonki za- 

 zwyczaj daje się obserwować jedynie podczas wypróżniania kału przez odbyt; 

 wówczas to owa pozorna szczecina wykonywa nadzwyczaj energiczne i szybkie 

 ruchy l ). Co dotyczę mofologicznego znaczenia pomienionej błonki, odpowiada 

 ona bezwątpienia takimże utworom u innych wymoczków i prawdopodobnie po- 

 wstaje przez zrośnięcie się gęstego szeregu rzęs. 



W skład przewodu pokarmowego wchodzą dwie zasadniczo różniące się 

 części, oddzielone od siebie mniej lub więcej wyraźnie zaznaczonem przewęże- 

 niem, a mianowicie: 1) szeroki i nieco przewężony przedsionek (ob. Tab. IV, f. 33, 

 vest., będący, jak to zauważyli już Łachmanu (6) i Greff (9), tylko dalszym prze- 

 dłużeniem się rowu perystomalnego, oraz 2) ivłaściivy przewód pokarmoivy, czyli 

 przełyk (ob. tenże rysunek, oe), którego przednia część (ob. tenże rysunek phr), 

 zazwyczaj jest nieco rozszerzoną, a wskutek przystosowania się do połykania 

 pokarmu wraz z wodą, odznacza się dość silnie wyrobioną kurczliwością ścianek 

 i może być odróżniana jako gardziel. Obiedwie te części przełyku posiadają na- 

 der charakterystyczną cechę, która sprawia, że możebnem jest przeprowadzenie 

 ścisłej granicy między przełykiem a przedsionkiem; przedsionek bowiem posiada 



') Śrubowy układ smugi rzęsowej na ściankach przedsionka poraź pierwszy zauważy 

 Lachniann (6j f który, podobnież jak i wielu innych badaczy nie przypuszczał istnienia błonki 

 falującej, lecz podał o istnieniu osobliwej szczeciny, wystającej z przedsionka nazewnątrz 

 Everts (10) w swej pracy, specyalnie poświęconej badaniom nad opisywanym tu wirczykiem 

 również nie wyjaśnił urzęsienia ścianek przedsionka; sądził on nawet, że rz^sy nie tworzą 

 w obrębie przedsionka szeregu, lecz okrywają ścianki jego bez żadnego ściśle określonego po- 

 rządku. Omawiauą kwestyą wyjaśnił dopiero Biitsckli (15), podnosząc spostrzeżenia Lachmanna 

 i uzupełniając je ściślejszemi spostrzeżeniami nad związkiem przedsionka z przełykiem oraz 

 podając wiadomość o błonce falującej przedsionka, którą usiłowano uważać za istotną szczecinę. 



