JÓZEF EJSMOND. STODYA NAD PIERWOTNIAKAMI. 



157 



nie. się ciała od szypułki sprawia wrażenie, jak gdyby się od tejże odłamy wało 

 wskutek kruchości pomienionego guziczka. 



Przedłużanie się mięśnia szypułkowego do wnętrza ciała obserwował już 

 Ehrenberg (1, str. 290) u Vorticella convallaria. Następnie widział je 

 Eckhardt, sądził jednak, że mięsień szypułkowy wchodząc w ciało, ulega 

 rozdwojeniu widełkowatemu, tworząc tym sposobem dwie krótkie niteczki. Po- 

 wyższy pogląd był skutkiem złudzenia optycznego, któremu uległ nawet tak 

 biegły mikrograf, jak Stein (4, str. 378, Tab. VI, f. 1 ; 5 — Abth. II — str. 12), 

 który wraz z Eckhardtem i Czerniakiem uważał przecięcie optyczne lejkowatej 

 wiązki włókien (ob. Tab. IV, f. 33, my) za istotny obraz dwu gałązek nitko- 

 watych mięśnia szj^pułkowego. Mniemanie to, dziś nie wytrzymujące już żadnej 

 krytyki, obalili niebawem Claparćde i Łachmanu (2), którzy też wyjaśnili całą 

 przyczynę błędu Steina, poczem zapatrywanie się ostatnio pomienionych badaczy 

 wkrótce zyskało ogólne uznanie, a kwestya, dotycząca muskulatury ciała wirczy- 

 ków, dzięki pracom szeregu badaczy, a w tej liczbie Greeffa (9), Engelmanna '), 

 Evertsa (10), Wrześni owskiego (13) i Brauera (19). zyskała na przejrzystości. 

 Stwierdzono mianowicie, że u wielu wirczyków, jakoto: u Epistylis galie a 

 (podług Engelmanna), Vorticella nebulifera (podług Evertsa), Epistylis 

 flavicans (podług Wrześniowskiego), włókienka mięśniowe ciała dochodzą od 

 podstawy tegoż do samego kołnierzyka perystomalnego; nadto Engelmann zau- 

 ważył, że włókienka te u Epistylis galie a tu i owdzie znajdują się w połą- 

 czeniu zapomocą cienkich gałązeczek, czyli, że tworzą rozgałęzienia, jak to wi- 

 dzimy naprz. u Stentora; podczas gdy włókna odpowiednie u Epistylis fla- 

 vicans, podług Wrześniowskiego, posiadają postać pojedynczych tasiemek pro- 

 stolinijnych. Oprócz tego zauważono (Engelmann — u Epistylis gallea"), że 

 niezależnie od włókien podłużnych (mającj^ch się łączyć na krawędzi kołnierzyka 

 perystomalnego zapomocą łukowato wygiętych gałązek), w samym kołnierzyku 

 perystomalnym znajdują się osobliwe włókienka pierścieniowate. Następnie tenże 

 badacz przypisuje istnienie preformowanych włókien i samej tarczce rzęsowej, 

 która wskutek tego może się ściągać skutecznie. 



Oprócz powyższych szczegółów, dotyczących, co prawda, zaledwie kilku 

 gatunków, Greeff (9, I Bd. 1870, Tab. VI, f. 18), na zasadzie spostrzeżeń nad 

 Carchesium polypinum, podał wiadomość, że u wirczyków, posiadających 

 szypułkę kurczliwą, oprócz lejkowatej wiązki włókien, daje się jeszcze odróżniać 

 wewnętrzna wiązka tychże, którą możnaby tiważać za bezpośrednie przedłużenie 

 mięśnia szypułkowego. Zresztą Greeff, podobnież jak Lachmann, Claparćde 

 i Stein nie obserwował przedłużenia się włókienek do perystomu, widział je bo- 

 wiem tylko w dolnej części ciała. 



Pomimo tylu drobnych szczegółów, zaobserwowanych w różn}'ch odstępach 

 czasu przez wyżej wymienionych badaczy, układ włókien mięśniowych w ciele 



') Engelmann. Contraktilitiit and Doppelbrechung. Pfliigers Arcluv fiir rlic gesammte 

 Physiologic. Bd. II, str. 449. 



