158 



DZIAŁ m. BOTATTIKA I ZOOLOGIA. 



wirczyków nie został należycie zbadanym przez przeoczenie t. zw. pierścienia 

 rzęsowego, tworzącego zgrubiałą obrączkę kutykularuą (ob. Tab. IV, ff. 28, 33, 

 Wpr.). Dopiero Brauer (19, str. 505), zwrócił na to należytą uwagę, usiłując 

 wyświetlić stosunek pomienionego pierścienia do włókien ciała oraz wykazać 

 różnicę, jaka zachodzi w układzie włókien u wirczyków z szypułką kurczliwą, 

 w porównaniu z wirczykami osadzonemi na szypułkach niekurczliwych. Otóż, 

 zestawiając układ włókien u Epistylis gallea z układem u Carchesium 

 polypinum, Brauer przyszedł do wniosku, że u wirczyków, posiadających szy- 

 pułkę niekurczliwą, włókienka mięśniowe, zaczynając od samego spodu ciała, 

 układają się tuż pod kutykulą, podczas gdy u wirczyków, zaopatrzonych w szy- 

 pułkę kurczliwą, tworzą ów lejek charakterystyczny, mieszczący się wewnątrz 

 zarodzi ciała. 



Tenże badacz stwierdził następnie, że w tym ostatnim wypadku włókienka, 

 doszedłszy do wspomnianej obręczy kutykularnej, przedłużają się naprzód i do- 

 chodzą do kołnierzyka perystomalnego, mieszcząc się (począwszy od obręczy) 

 tuż pod kutykulą. Ze istnieje podobny związek między lejkowatą wiązką włókien 

 ciała z jednej strony, a mięśniem szypułkowym z drugiej, widzieliśmy to u Epi- 

 stylis Steinii, u tych bowiem egzemplarzy, które nie posiadały mięśnia szy- 

 pułkowego, nie istniała również i lejkowata wiązka włókien (ob. Tab. III, f. 24) 

 i — odwrotnie: jeżeli w szypułce wyraźnie występował mięsień, w podpierście- 

 niowej części ciała dawała się dostrzedz również wyraźna lejkowata wiązka włó- 

 kien (ob. Tab. IV, f. 30), związana z pierścieniem rzęsowym, jak to widzimy 

 u Carchesium polypinum lub Vorticella nebulifera (ob. Tab. IV, 

 fig. 28). 



Rozpatrując liczne egzemplarze ostatnio pomienionego gatunku, zauważy- 

 łem w układzie włókien te same stosunki, jakie Brauer stwierdził u Carche- 

 sium polypinum: mianowicie, typową lejkowatą wiązkę włókien, które, do- 

 szedłszy do pierścienia rzęsowego posuwają się dalej do samej krawędzi kołnie- 

 rzyka perystomalnego, oraz niewyraźnie występujące tu i owdzie rozgałęzienia 

 włókien. Co dotyczę włókien zwieraczy kołnierzyka perystomalnego, oraz tarczki 

 rzęsowej, stwierdzonych przez Engelmanna u Epistylis gallea, nie jestem 

 w stanie podać żadnych ścisłych wiadomości. 



Następnie mogę stanowczo zaprzeczyć istnieniu wewnętrznej wiązki włó- 

 kien, którą Greeff jakoby widział u Carchesium polypinum, a która ma być 

 bezpośredniem przedłużeniem mięśnia szypułkowego. Nie widział tego u Vorti- 

 cella nebulifera i Everts; przytoczone więc wyżej uogólnienie Greeffa traci 

 podstawę. Zresztą taka wewnętrzna wiązka włókien nie istnieje nawet u Car- 

 chesium polypinum, to zaś, co podaje w tym względzie Greeff, nie wytrzy- 

 muje krytyki, ponieważ najwidoczniej uległ on złudzeniu. Badacz ten, jak sam 

 mówi, obserwował ciało osobnika Carchesium polypinum, oderwane od 

 szypułki i zwrócone podstawą do góry, a perystomem oparte na szkle przedmio- 

 wem; otóż nacisnąwszy ułożone w ten sposób ciało szkiełkiem przy kry wkowem, 

 w jednej i tej samej płaszczyźnie optycznej, widział on jednocześnie poprzeczne 



