JÓZEF EISMOND. STUDYA NAD PIERWOTNIAKAMI. 



161 



Budowa perystoirm staje się bardziej złożoną dla innych jeszcze powodów, a na- 

 dewszystko przez urzęsienie specyalne i obecność t. zw. błonek falujących. Rzęsy 

 ustawione wzdłuż brzegów gębodołu, niekiedy same (jak u Helerotricha), nie- 

 kiedy zaś przy współudziale tuż umieszczonych błonek falujących (Hypotricha, 

 Vorticellina) służą zwierzęciu jako narzędzie skuteczne do napędzania ku gę- 

 bie różnych ciał, służących za pokarm. Oprócz powyższych utworów pomocni- 

 czych, nadających perystomowi różne cechy, istnieją jeszcze utwory, które służą 

 do ochrony perystomu. Do tych ostatnich należą kołnierzykowato zdwojenia 

 ciała, napotykane u wirczyków; ściągając się na podobieństwo sakiewki, są one 

 przystosowane do zakrywania całego perystomu. Nadto wyróżnienie się pery- 

 stomu dochodzi u niektórych orzęsków do tego stopnia, że daje się on już od- 

 różniać jako wyodrębniona część ciała z charakterem nader skomplikowanego 

 organu. Widzimy to mianowicie u niektórych Peritricha, gdzie perystom wy- 

 stępuje właśnie jako wyodrębniony od reszty ciała organ. W tym względzie 

 może nam posłużyć za przykład perystom spirochony lub jakiekolwiek wir- 

 czyka. 



Organ perystomalny wirczyków porównany z tym organem u innych orzę- 

 sków, posiada, rzec można, najbardziej złożoną budowę, to też w spostrzeżeniach 

 różnych badaczy znalazło się dużo zasadniczych sprzeczności. Nadomiar wyjaśnienie 

 budowy będącego w mowie organu z nieco ogólnijeszego punktu widzenia na- 

 potkało znaczne trudności, zauważono bowiem, że adoralna smuga rzęs u wir- 

 czyków wogóle kieruje się zawsze do otworu gębowego na prawo, podczas 

 gdy u innych orzęsków, jak np. u stentora, istnieje wręcz odwrotny stosunek. 

 Okoliczność ta naprowadziła na domysł, że przy rozpatrywaniu ciała wirczyków 

 prawdopodobnie przyjęto mylną oryentacyą osi brzuszno-grzbietowej. Dzięki 

 znakomitym spostrzeżeniom Butscklego (16, 17— str. 1250 — 1258) nad budową 

 perystomu u Licuophorina, Urceolarina i Trichodina, które to rodziny 

 bezwątpienia stanowią ogniwa w rozwoju filogenetycznym wirczyków, okazało 

 się, że spód ciała wirczyka, zazwyczaj oznaczairy, jako koniec tylny, właściwie 

 odpowiada brzusznej stronie innych orzęsków, w szczególności zaś okolonej rzę- 

 sami podeszwie u Licuophora; następnie, tarczka rzęsowa, pozornie stano- 

 wiąca koniec przedni ciała, winna odpowiadać stronie grzbietowej. Co dotyczę 

 topografii otworu gębowego, to podług powyższej oryentacyi, zajęty przezeń 

 punkt powinien oznaczać lewą stronę. W istocie, jeżeli będziemy rozpatrywali 

 ciało wirczyka na zasadzie powyżej przytoczonych wskazówek, wnet znika owa 

 istotna różnica co do kierunku adoralnej smugi rzęs — różnica, która występuje 

 wskutek fałszywej oryentacyi. 



Nie wchodząc w dalsze szczegóły dotyczące tej wielce zajmującej kwestyi, 

 już chociażby dla tego, że wyczerpująco opracował ją JBiitschli, uważam za sto- 



