JOZEF ETSM0ND. STUDYA NAD PIERWOTNIAKAMI. 



167 



Nie przytaczając innych, mniej lub więcej bezpodstawnych przypuszczeń, 

 godzi się zaznaczyć ten fakt niewątpliwy, że w sprawie wysysania smoczki za- 

 chowują się raozej biernie, aniżeli czynnie. Dostatecznie przekonywa nas 

 o tem ich sztywność, częstokroć obserwowana w czasie samego aktu. Co zaś 

 dotyczę objawów kurczenia się i wyciągania, którym R. Hertwig przypisuje tak 

 wielkie znaczenie, to na zasadzie spostrzeżeń większości badarzów daje się po- 

 wiedzieć tylko to, że mogą one niekiedy towarzysz}'ć aktowi wysysania, lecz 

 z samym jego mechanizmem prawdopodobnie nie mają nic wspólnego. Na jakiej 

 tedy zasadzie opiera się ten mechanizm? Jakież okoliczności mogłyby wywołać 

 w kanałach smoczków stały prąd dośrodlcowy, który byłby w stanie porwać za 

 sobą masę protoplazmy z pojmanego wymoczka i unosić ją do Avnętrza ciała 

 acynety? 



Rozważając powyższe pytania, przyszedłem do wniosku, że w danym wy- 

 padky, gdy chodzi o wytłumaczenie przyczyny stałego prądu w kanałach smocz- 

 ków, należy brać pod uwagę zupełnie inne czynniki, aniżeli te, z któremi się 

 liczono. Fakt istnienia wewnątrz smoczka stałego prądu dośrodkowego, ujawnia- 

 jącego się podczas wysysania przez powolnie posuwający się strumień wsysanej 

 substancyi, mimowoli naprowadza na myśl, że przyczyną tego może być przede- 

 wszystkiem tylko różnica między prężnością (resp. turgorem) ciała acynety 

 z jednej strony, a ciśnieniem zewnętrzaem z drugiej, czyli że ciśnienie zewnątrz 

 ciała acynety musi przewyższać prężność całkowitej masy ciała. Tak przynaj- 

 mniej przedstawia się rzecz z punktu widzenia fizycznego. Z kolei nasuwa się 

 jednak pytanie, co może być przyczyną ciągłej przewagi ciśnienia zewnętiznego 

 nad prężnością wewnętrzną ciała acynety? 



Zastanawiając się bliżej nad powyższem pytaniem i zestawiając poszcze- 

 gólne funkcye ż} r ciowe wymoczków, niepodobna tu przeoczyć działalności t. zw. 

 zbiorników kurczliwj^ch, które, wsysając wodniste wydzieliny ciała, kurczą się 

 w pewnych odstępach czasu i wyciskają je nazewnątrz przez specyalne ka- 

 nały, których wyloty po każdem opróżnieniu zbiornika ulegają niejako zaskle- 

 pieniu. 



Zjawiska, towarzyszące działalności zbiorników kurczliwych, dają się obser- 

 wować bezpośrednio; nadto, podczas gdy rozszerzenie (resp. di a stole) zbiornika 

 trwa stosunkowo długo, kurczenie się (resp. systole) odb3 r wa się prawie bły- 

 skawicznie. Co zaś dotyczę ilości wyrzucanej nazewnątrz W3'dzieliny, musi ona 

 być dość znaczną, jeżeli weźmiemy pod uwagę stosunek objętości zbiornika 

 (w czasie maximum diastole), oraz kurczenie się tegoż w odstępach — co parę 

 minut. 



Biorąc pod uwagę peryodyczne wypróżnianie zbiorników kurczliwych, oraz 

 ciągłe rozszerzanie się ich w czasie diastole, niepodobna sądzić, aby procesy 

 te nie miały związki! z prądem dośrodkowym w kanałach smoczków, prądem, 

 który może tylko powstać przez rozrzedzenie wewnętrznej prężności ciała. Otóż 

 upatrując w zbiorniku kurczliwym główny motor, który powoduje właśnie to 



