JÓZEF EISM0ND. STUDYA NAD PIERWOTNIAKAMI. 



czenie, że muszą one nieustannie pochłaniać odpowiednią ilość wody. Podobne 

 pochłanianie wody u orzęsków widział każdy, kto tylko obserwował żywe eg- 

 zemplarze, chłoną też nieustannie wodę i acynety; nie należy jednak myśleć, aby 

 pochłaniana woda poprostu filtrowała się przez protoplazmę i za pośrednictwem 

 zbiornika kurczliwego zostawała wydzielana nazewnątrz. Ścisłe obserwacye nad 

 procesami wewnątrz zarodzi ciała wskazują, że pochłaniana woda musi wchodzić 

 w związek biochemiczny z zai - odzią, a okoliczność ta upoważnia do przypuszcze- 

 nia, że zawartość zbiorników kurczliwych nie jest czystą wodą, lecz — wodnistą 

 wydzieliną ciała. 



IV. 



O budowie protoplazmy i organizacyi komórki. 



I. Rys historyczny (rozwój współczesnych pojęć o zarodzi i znaczeniu skła- 

 dowych części organizmu komórki). W początkach bieżącego stulecia, kiedy stały 

 się możliwemi nieco ściślejsze badania mikroskopowe, naturahści, posługujący się 

 podówczas mikroskopem, stosowali go wyłącznie do roślin. To też anatomia 

 mikroskopowa ustrojów roślinnych z konieczności stała się podstawą do odpo- 

 wiednich badań i w zakresie zoologii. Już wówczas różni badacze-mikrografo- 

 wie przyszli do przekonania, że ciało roślin da się rozłożyć na niezliczoną ilość 

 zrzeszonych komórek, utworów, które zarówno pod względem morfologicznym 

 jako też i fizyologicznym winny być uznawane za jednostki. 1'owyższe mniema- 

 nie zostało wypowiedziane w zdecydowany sposób już około 1830 roku przez 

 Meyena. Badacz ten widział w komórce jednę — zamkniętą w sobie całość 

 („ein fur sich bestehendes, abgeschlossenes Ganze") i zaznaczył, że obok 

 wielokomórkowych ustrojów roślinnych, wśród wodorostów i grzybów, znajdują 

 się przykłady organizmów jednokomórkowych, których ciało tworzy pojedynczą 

 komórkę. 



Badania drobnowidzowe nad budową ustrojów nabrały szczególniejszej wagi 

 dopiero po odkryciu wewnątrz komórki osobliwej części składowej, jądra. Współ- 

 czesna biologia zawdzięcza doniosłe to odkrycie R. Brownowi (1833) i Schlei- 

 denowi (1838), a nadewsz3 T stko temu ostatniemu, on bowiem pierwszy pow/.ial 

 myśl, że jądro musi posiadać pierwszorzędne znaczenie w życiu komórki i że po- 

 zostaje w ścisłym związku z tworzeniem się jej samem. 



Rok 1838, w którym wyszła rozprawa Schleidena: „Beitraege zur Phy- 

 togenesis", słusznie można uważać za moment, od którego datują sio pierwsze 



