176 



DZIAŁ HI. BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



punktu widzenia, co i wszystkie inne przetwory, które zalegając w ciele komórki 

 iv postaci iciększych luh mniejszych kropel, powodują t. zw. „gróbere Structur" 

 protoplazmy, jak to widzimy iv komórkach, wyładowanych żółtkiem lub jakąś inną 

 biochemicznie wyróżnioną substawyą. "Wychodząc zaś z powyższego założenia 

 niepodobna przypuszczać, aby między t. zw. drobną i grubszą strukturą proto- 

 plazmy można było przeprowadzić jakąś ściśle określoną granicę. Mogłaby być 

 mowa o tern tylko wówczas, gdybyśmy byli w stanie odróżniać wśród tego 

 chaosu różnych ziaren, utwory istotnie nieodłączne, wspólne wszystkim rodzajom 

 komórek, od takich, które mogą powstać w protoplazmie tylko danego rodzaju 

 komórki na skutek przystosowania się do tych lub owych warunków życia. 

 Oprócz tego, nawet w tych przykładach, gdzie ciała komórek jakoby wyłącznie 

 składały się z protoplazmy, nie może być pewności, czy zalegające w tejże 

 pierwiastki ziarniste mogą być uważane za jedno i to samo, za jeden i ten sam 

 element. Tak naprz. leukocyty niewątpliwie odpowiadają amebom; wziąwszy je- 

 dnak pod uwagę warunki życia, w których przebywają, niepodobna sądzić, aby 

 różne ziarenka, znajdowane zarówno tu jak i tam, posiadały wspólne cechy bio- 

 chemiczne. O. Hertwig zupełnie słusznie powiada: „Denn da in jeden Orga- 

 nismus des L eb ensprocess sich in einer ihm eigenthiimlichen 

 Weise abspielt, das Protoplasma aber, abgesehen vom Kern, der 

 hauptsachliche Sitz der einzelnen Lebensprocesse ist, so mtissen 

 Verschiedenheiten der stofflichen Grundlage, also des Protopla- 

 smas, begrtindet sein. Wir miissen also z wischen dem Protoplasma 

 der verschiedenen Organismen Unterschiede in der stofflichen 

 Zusammensetzung und in der Structur in der Theorie voraus- 

 setzen" (58, str. 23). 



Prawdziwość dopiero co przytoczonych słów, jakkolwiek może być tylko 

 pozorną, na razie nie da się zakwestyonować. Rozpatrując jednak rzecz z punktu 

 widzenia morfologicznego, widzimy, że protoplazma przynajmniej w tej postaci, 

 pod którą występuje ona w przypuszczalnie najprostszych formach życia, t. j. 

 u grzybów śluzowcowych i wielu sarkodników, a nawet u cytod Haeckla (bak- 

 terye, monery), w każdym razie ujawnia bądź co bądź pewien stopień syntezy 

 morfologicznej, możemy tu już bowiem odróżniać pewne stałe części składowe, 

 a co najważniejsze — występuje tu pewna organizacya morfologiczna, wyrażona 

 w tej lub owej strukturze, dostępnej do obserwacyi, a następnie w związku 

 protoplazmy z osobliwym organem, odróżnianym pod nazwą jądra. Nastręcza 

 się więc pytanie czy stan taki można uważać za punkt wytyczny wyjścia syn- 

 tezy, a zarazem pierwotny zawiązek życia, czy też poprzedza go jeszcze elemen- 

 tarniejsza forma? Pomimo uprzedniego przeświadczenia o bezużyteczności podo- 

 bnych pytali wobec dotkliwego braku ścisłych spostrzeżeń (a głównie badań do- 

 świadczalnych, które są jedynie przekonywaj ącemi), należy wyznać otwarcie, że 

 ilekroć rozważa się kwestye dotyczące struktury protoplazmy, niepodobieństwem 

 jest pozbyć się natrętnej myśli o najprostszej formie podścieliska życia. Haeckel 

 a za nim wielu innych badaczy, ulegając tej skłonności, przypuszczają, że tą 



