JOZEF EISM0ND. STUBYA NAD PIERWOTNIAKAMI. 



177 



najprostszą formą jest t. zw. Plasson, tworzący ciało jestestw, stojących na 

 pograniczu między ciałami nieorganicznemi a organicznemu O jestestwacli łych 

 Haeckel mówi: „Das sind die Cytodon: lebende selbststii ndige We- 

 łen, welche bios ans einem Stuckchen Plasson bestehen; ihr ganz 

 homogenes oder gleichartiges Korperchen bestelit aus einer ei- 

 weissartigen Substanz, welche no eh nicht in Karyoplasma nnd 

 Cytoplasma differenzirt ist, sondern die Eigenschaften beider 

 vereinigt enthalt. Solche Cytoden sind z. B. die merk w ii r di gen 

 Bacterien und die Moneren" (83, str. 113). 



Wobec takich właściwości plassonu, jako ciała bezkształtnego, jednolitego 

 bez żadnej budowy wewnętrznej i wyróżnienia jądra, protoplazma byłaby już 

 utworem względnie wysoko organizowanym a zatem późniejszym. 



Teorya ta jednak do dziś dnia nie wyszła po za obręb przypuszczeń, a na- 

 wet z biegiem czasu, coraz bardziej traciła grunt pod nogami, wobec nowszych 

 udoskonalonych metod badania mikroskopowego. U moner, z wyjątkiem Proto- 

 myxa aurantiaca i wielce problematycznego Bathybiusa, już stosunkowo 

 dawno ujawniono naturę istotnych komórek, a w rzekomym plassonie wykryto 

 cechy, właściwe protoplazmie innych komórek. Pozostały jednak bakterye, - 

 istoty, na które zbiegiem okoliczności w ostatnich czasach zwrócono ogólną uwagę. 

 Złożyło się na to wiele powodów, a między innemi, ogólne rozpowszechnienie 

 niekiedy dość zawikłany cykl rozwoju, udział widoczny w większości patologicz- 

 nych i normalnych objawów życia, wreszcie urojona prostota organizacyi ciała 

 i jakiś wyjątkowy charakter, któr} m odróżniają się wśród ogółu znanych ro- 

 ślinnych i zwierzęcych ustrojów. Jeszcze przed wprowadzeniem w użycie immer- 

 syi jednorodnej znano niektóre szczegóły budowy bakte^j, dzięki klasycznym 

 badaniom De Barego, Cohna, Zopfa i innych; były to jednak wiadomości zbyt 

 szczupłe, aby mogły rzucić światło na tajemnicze strony budowy, a tembardziej 

 wyświetlić samą genezę będących w mowie istot. Z drugiej znów strony, udział, 

 jaki przyjmują bakterye przy procesach patologicznych, zniewolił większość ba- 

 daczy do badań czysto etyologicznych, w zastosowaniu do medycyny. Wobec 

 takiego położenia rzeczy, o naturze bakteryj powstało kilka hypotez. Jedna 

 z nich wynikała konsekwentnie z zasady, głoszonej przez Haeckla, podług któ- 

 rej bakterye są jakoby najprostszym zawiązkiem ż}'cia, o jednolitem, niezróżni- 

 cowanem podścielisku (plasson), zawiązkiem, nie posiadającym jądra. Wskutek 

 tego rozpatrywano je, jako istoty bezjądrowe, a w porównaniu z komórkami — 

 utwory niższego rzędu. 



Inni, na zasadzie pewnych powierzchownych cech podobieństwa, jakie 

 daje się zauważyć przy porównaniu jąder i bakteryj (po zabarwieniu) przyszli 

 do wniosku, że między ciałami bakteryj, jako takiemi, a jądrami komórek istnieje 

 pewien związek. Przypuszczano mianowicie, że w bakteryalnych komórkach nie 

 ma ciała protoplazmatycznego, a przynajmniej występuje ono jako coś podrzęd- 

 nego. Wskutek tego niektórzy autorowie wprost przypuszczali, że bakterye, 

 z punktu widzenia morfologicznego, są to swobodne jądra okryte błonką. To 



