180 



DZIAŁ III. BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



roclnemi związkami, wj^różnionemi pod względem chemicznym, są właśnie owe 

 substancye, które, jakeśmy to poprzednio widzieli, zostają wtórnie wydzielane 

 przez protoplazmę i występują pod postacią różnych ziarenek i innych utworów. 

 Te jednak nie są bynajmniej ani składowemi częściami protoplazmy, ani też nie 

 istnieją w protoplazmie w stanie preformowanym, jako takie. Nie są więc czyn- 

 nikami morfologicznemi protoplazmy. Zważywszy na ogół objawów metabolizmu 

 wewnątrz-komórkowego, a zarazem na zmienność i ową różnorodność „ziarnistych" 

 derywatów protoplazmy, mimowoli dojdziemy do przekonania, że nie wszystkie 

 „części składowe" protoplazmy (włączając w to i różne „ziarna"), są równowarte, 

 że istnieje w niej pewna wspólna osnowa, wśród której powstają wyróżnione 

 substancye, a która pod względem morfologicznym jest niepodzielną. 



Z kolei zwróćmy uw T agę na jądro. Utwór ten, jeszcze nie tak dawno rozu- 

 miany w dosłownem znaczeniu tego wyrazu, jak się okazało na zasadzie najnow- 

 szych spostrzeżeń, okazuje wszelkie cechy istnego organu komórki, o nader zło- 

 żonej budowie i funkcyi. Nadto, o ile można wnosić z licznych obserwacyj sze- 

 regu uczonych, jako to: E. van Benedena (36, 37), Boveriego (41, 79) i innych, 

 jądrom, a zwłaszcza substancyi chromatynowej, przypada w udziale niezmiernie 

 ważna rola w procesie zapłodnienia, jako czynnikom w sprawie przekazywania 

 cech dziedzicznych. Zkądinąd atoli, pomimo, że jądro wraz ze swemi częściami 

 składowemi (sokiem jądrowym i substancyą chromatynową), występuje w nader 

 skomplikowanej postaci, istnieją pewne wskazówki, które rzucają światło na 

 sprawę wyróżnienia się części składowych jądra. Pod tym względem wielce zna- 

 czącym jest fakt powstawania pierwiastków morfologicznych jądra w początkowo 

 bezjądrowem ciele protoplazmatycznem zarodników niektórych gregaryn. Spo- 

 strzeżenie to datuje się już dość dawno i zawdzięczane jest E. van Benedenowi 

 (Reclierches sur l'evolution des gregarines". Bullet. de 1'Acad. royale 

 de Belgiąue, 2-me ser. vol. 31, 1871). Następnie nie jest bez znaczenia ta 

 okoliczność, że jądro bakteryj, jak o tem podaje Mitrofan )w (60), nie posiada 

 stałego morfologicznego charakteru, a co najważniejsza obecność lub nieobecność 

 tej lub ow T ej części składowej jądra, zdaje się, że pozostaje w ścisłym związku 

 ze stanem fizyologicznym. Tak naprz. na jednym i tym samym preparacie mo- 

 żna obserwować szereg egzemplarzy jednego i tego samego gatunku bakteryi 

 (naprz. Chromatium), utrwalonych i barwionych w jednakowych warunkach, 

 mimo to jednak przedstawiających najróżnorodniejsze kombinacye jąder, zarówno 

 co do postaci, jakoteż i składu wewnętrznego. Obok egzemplarzy, posiadających 

 jądra nie różniące się w niczem od zwykłych jąder typowych, a zatem posiada- 

 jących t. zw. sok jądrowy i wyróżnione ciałka chromatynowe, trafiają się egzem- 

 plarze, w których ciele widzimy tylko rozproszone tu i owdzie pojedyncze ciałka 

 chromatynowe, niekiedy skupione w części środkowej. W tym wypadku nie może 

 być mowy o „konturach" jądra a tem samem o jego kształcie. Oprócz tego, jak 

 zaznacza Mitrofanow (60, str. 54), dają się niekiedy odróżniać wszystkie inne 

 części jądra z wyjątkiem ciał chromatynowych i t. d. Szczegółowe badanie nad 

 naturą jądra bakteryj doprowadza do wniosku, że, jakkolwiek występuje ono 



