JÓZEF EISMOND. STtJDYA NAD PIERWOTNIAKAMI. 



181 



niekiedy wraz ze wszystkiemi swemi pierwiastkami w stanie wyróżnienia mor- 

 fologicznego (jak to dość często daje się obserwować u barwnych bakterj'j siar- 

 kowych), mimo to w większości wypadków bywa ono reprezentowane tylko przez 

 jeden czynnik morfologiczny, mianowicie przez ciałka chromatynowe. 



Mitrofanow sądzi, że w takim wypadku, kiedy, zamiast jądra typowego, 

 mamy do czynienia tylko z jedną częścią składową tegoż, v cialo protoplaimu ty- 

 czne bakteryi zawiera potencyalnie i inne składowe części, wydziela jednak tylko 

 chromatynę w postaci ziaren 11 (60, str. 59). Dalej, przyjmując wyższy i niższy 

 stopień rozwoju jądra bakteryalnego w zależności od zupełnego lub częściowego 

 wydzielenia się zasadniczych części tegoż, pomieniony autor wypowiada zdanie, 

 że istotnem podścieliskiem życia jest pi - otoplazma, jądro zaś — jest tylko jej 

 produktem (czyli tworem filogenetycznie wtórnym). Na tej zasadzie protoplazmę 

 bakteryj, posiadających tylko częściowo wyróżnione jądro, uważa on za ciało, 

 mogące odpowiadać pojęciu o plassonie v. Benedena. 



Oprócz powyżej przytoczonych danj^ch rzuca nieco światła na genezę ją- 

 dra, a raczej na biochemiczny związek tegoż z protoplazmą, znana już dość da- 

 wno bezjądrowośó niektórych komórek, jak naprz. czerwonych krążków krwi 

 zwierząt ssących. W tym ostatnim wypadku brak jądra jest, jak wiadomo, cechą 

 wtórną, znaną jest bowiem histogeneza krążków krwi. 



Samo zaś zanikanie jądra jest interesującem z tego względu, że mamy tu 

 przed sobą przykład procesu, gdzie znika z widowni preformowany utwór ko- 

 mórki. Jest to więc proces wręcz odwrotny w porównaniu z tym, jaki ma miej- 

 sce przy różnicowaniu się plassonu na „kary oplazm ę' : i „cy toplazmę", o czem 

 wspomina Haeckel (83, str. 113). Niestety, brak szczegółowych wiadomości, od- 

 noszących się do metabolizmu części składowych jądra, nie pozwala na wdawanie 

 się w dalsze wywody; jednakowoż, o ile można wnosić i z t}'ch szczupłych wia- 

 domości, pojęcie o pteformacyi poszczególnych czynników protoplazmy wymaga 

 wielu zastrzeżeń. 



Na podstawie przytoczonych motywów, bądź co bądź dochodzimy do prze- 

 konania, że teorya plassonu może być prz3'jętą; ponieważ zaś nie jesteśmy w sta- 

 nie wskazać istot, któreby w zupełności odpowiadały pojęciom, przywiązywanym 

 przez Haeckla do jego cytod, teoryą tę można przyjąć nie inaczej, jak w zasa- 

 dzie. Wobec tego protoplazmą pozostanie dla nas i nadal punktem W}'jścia a za- 

 razem ostatecznym kresem, gdzie kończą się ściślejsze badania morfologiczne, 

 a zaczynają się rozumowania, nie oparte na faktach. To też wszelkie dal>ze 

 wywody, jakie mogą się nastręczać mimowoli co do plassonu, o tyle wydadzą się 

 prawdopodobnemi, o ile zyskają aprobatę ze strony chemików i fizyków: skoro 

 bowiem plasson ma oznaczać ciało niezróżnicowane, jednolite występujące w po- 

 staci związku, który tylko potencyalnie zawiera składowe części jądra i proto- 

 plazmy, tern samem przestaje być pojęciem morfologicznem. 



