JÓZEF EISM0ND. ST UD Y A NAD MEUWOTNIAKAMi. 



187 



a nadewszystko z objawem przeleiuania się protoplazmy, obserwonanym podczas 

 pełzania ameby; prócz tego wydaje się niezrozumiałą jeszcze następująca okolicz- 

 ność: icodniczki oraz różne inne wydzieliny protoplazmy, które na zasadzie hypo- 

 tezy preform&wanego rusztowania toinnyby zalegać w masie substancyi międzysiat- 

 koicej, w rzeczywistości posiadają ścianki, utioorzone kosztem substancyi samego 

 rusztowania. Wreszcie, pomijając wiele innych szczegółów, które również nie 

 znajdują wyjaśnienia w hypotezie o rusztowaniu preformowanem, należy zauwa- 

 żyć, że nie daje ona stanowczej odpowiedzi na pytanie, jakie znaczenie należy 

 przypisywać częściom składowym protoplazmy? Wprawdzie, istnieje domysł, że 

 istota tejże tkwi w substancyi, tworzącej rusztowanie, gdzie też większość cyto- 

 logów dopatruje się głównego źródła życiotwórczego i zasadniczego czynnika 

 morfologicznego. Przypuszczenie to, zkądinąd jedynie możliwe, niezupełnie je- 

 dnakże licuje z samem pojęciem o rusztowaniu protoplazmatycznem, to ostatnie 

 bowiem, jeżeli go sobie wyobrazimy w takiej postaci, jakiej chce Fromann lub Flem- 

 ming, równie dobrze może się nam wydać czemś wtórnem a nawet podrzędnem. 

 Nic też dziwnego, że Leydig właściwe życiotwórcze ognisko protoplazmy upa- 

 trywał gdzieindziej, a mianowicie w enchylemie, a niektórzy autorowie poglądów 

 krańcowych zaprzeczali nawet istnieniu wyodrębnionego morfologicznie ruszto- 

 wania protoplazmatycznego, biorąc je poczęści za wytwór sztuczny. 



Wobec braku ścisłych spostrzeżeń doświadczalnych, powyższe zagadnienia 

 zapewne długo będą czekały na wyświetlenie; genetyczny zaś związek między 

 częściami składowemi protoplazmy pozostanie tembardziej zagadkowym, dając 

 pochop do wszelkich „śmiałych^ hypotez. Otóż teorya Butschlego wyklucza 

 wszelkie dowolne tłumaczenia i wskazuje niewątpliwie najprostszą drogę do wyj- 

 ścia z tego błędnego koła. Mieszając starannie zgęstniały olej z potażem lub 

 innemi ciałami krystalicznemi i wystawiając krople tej mieszaniny na działanie 

 wody, Biitschli otrzymał tą drogą delikatne pianki, których jamki były wypeł- 

 nione roztworem substancyi domieszanej do oleju, ścianki zaś, składające się 

 w całości na piankowate rusztowanie, utworzone były z masy zasadniczej, t. j. 

 z oleju. 



Rozpatrując owe pianki przy siln3 r ch powiększeniach, ponieważ minimalna 

 średnica jamek w przygotowanych tym sposobem piankach może wynosić 0,00 L 

 mm, Biitschli zauważył łudzące podobieństwo tychże z żywą protoplazmą. Nadto 

 złudzenie potęgowała jeszcze następująca okoliczność: drobniutkie okruchy ciał, 

 domieszane do pianki mieściły się zawsze w rusztowaniu tejże, zwłaszcza w tych 

 punktach, gdzie między trzema ściśle przylegaj ącemi do siebie kropelkami zale- 

 gały większe masy oleju, sprawiające wrażenie węzełków siatki. Otóż owe okru- 

 chy żywo przypominały różne t. z w. mikrosomy, albo granule. Nie dość na tern. 

 Bliższe badania pianek pozwoliły zauważyć jeszcze kilka szczegółów, które po- 

 siadają głębsze znaczenie. Przedewszystkiem dostrzeżono, że kropelki płynu, 

 zalegającego w jamkach pianki, wskutek ciśnienia bocznego przyjmują postać 

 polyedrów nieforemuych, a przegródki blaszkowate w przecięciu optycznem spra- 

 wiają wrażenie istnych niteczek, łączących się w punkciki w r ęzełkowate, — efekt 



Fum. Fiayogr. Tom XIII. Dział 111-24 



