192 



DZIAŁ- ni. BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



Przy rozpatrywaniu budowy wewnętrznej zarodzi komórek tkankowych, 

 jakoteż i tych pierwotniaków, z któremi miałem do czynienia, przekonałem się 

 najzupełniej o słuszności teoryi Biitschlego. Nie powtarzając tego, co już za- 

 znaczyłem popi*zednio, przytoczywszy zasady, głoszone przez tegoż badacza, 

 ograniczę się tylko na paru szczegółach, które mojem zdaniem nie będą zbyte- 

 cznemi w sprawie wyjaśnienia kwestyi struktury, a które wzmacniają podstawy 

 pomienionej teoryi. 



O tern, że protoplazma istotnie posiada budowę pianko watą albo pęcherzy- 

 kowatą, przekonywa nas proste doświadczenie: dość jest przy rozpatrywaniu 

 ciała jakiegoś wymoczka, nieco większych rozmiarów, lecz nie posiadającego zbyt 

 wyróżniających derywatów (chociażby naprz. pospolitego P ar am e ci u m aurelia), 

 uszkodzić przez naciśnięcie szkiełkiem przy kry wkowem t. zw. kutykulę; zaródż 

 wytłoczona w ten sposób nazewnątrz, bynajmniej nie sprawia wrażenia płynu 

 zawierającego utwory włókniste, lecz zachowuje się na podobieństwo istotnej pia- 

 ny; a wrażenie to potęguje jeszcze i ta okoliczność, że jamki wytłoczonej za- 

 rodzi z polyedrycznych stają się kulistemi i owalnemi. 



Atoli ściślejsze badanie tej tak ważnej kwestyi, oczywiście, nie może się 

 ograniczyć na podobnym eksperymencie. Utrwalając egzemplarze wymoczków 

 za pomocą szybko ścinających zaródż odczynników i intensywnie barwiąc je za 

 pomocą karminu boraksowego (Grenachera) lub rozcieńczonej nieco spirytusem 

 (50 n ) hematoksyliny Kleinenberga, można otrzymać preparaty, na których wybar- 

 wi się doskonale całe rusztowanie protoplazmatyczne, a tern samem uwydatni 

 się budowa. Optyczne przecięcie wybarwionego w taki sposób wymoczka (ob. 

 Tab. V, ff. 43, 44) sprawia złudzenie korkowej siateczki. Rozpatrując jednak 

 preparat w różnych płaszczyznach przez manipulowanie śrubą mikrometryczną, 

 łatwo pojąć, że owe pozorne włókna, niby splecione w siatkę, w istocie są to 

 delikatne blaszkowate przegródki, składające się na jednociągłe rusztowanie. Toż 

 samo widzimy i w komórkach tkankowych, a szczególniej w komórkach nerwo- 

 wych; te ostatnie są wolne od wtórnie wydzielonych specyficznych produktów 

 i zdaje się najbardziej nadają się do tego rodzaju obserwacyj. Wypełnione kro- 

 plami żółtka jaja, komórki produkujące śluz lub płyn surowiczny i niektóre inne 

 rodzaje komórek posiadają już nazbyt wyraźną piankowatą budowę, aby można 

 było ją przeoczyć. Należy jednak mieć na uwadze, że w tym ostatnim wy- 

 padku budowa staje się bardziej złożoną, oprócz bowiem enchylemy występuje 

 tu jeszcze inny czynnik, który maskuje pierwotną budowę, jak to widzimy np. 

 w komórkach obfitujących w żółtko, śluz, tłuszcz i t. p. Substancye te, wy- 

 dzielając się w protoplazmatyczuem rusztowaniu w postaci licznych, gęsto na- 



jecznem. Ci przeto, którzy łudząc się faktem dokonania sjmtezy kilku związków organicznych 

 wyższego rzędu, spodziewaliby się rychłej syntezy plassonu, muszą uznać to za mrzonkę. 



Bądź co bądź, niepodobna przypuszczać, aby w stadyum plassonu substancya żyjąca 

 miała być mieszaniną, a zatem zewnętrznym związkiem czynników współrzędnych. 



