JÓZEF EfSMOND. STUDYA NAP PIERWOTNI AK AMT. 



193 



tłoczonych kropel, wywołują obraz wtórnej piankowatości, którą łatwo jest je- 

 dnak odróżnić od pierwotnej czyli właściwej. Zresztą w tych razach w okolicy 

 jądra pewna przestrzeń zazwyczaj nie bywa zajętą przez wtórnie wydzielane 

 produkty, tam też budowa protoplazmy zachowuje swój pierwotny charakter. 

 Widzimy to na f. 36, Tab. 5, wyobrażającej przecięcie przez kulę przewężną 

 jaja aksolotla; masa protoplazmy bezpośrednio otaczająca jądro, okazuje pierwotne 

 stosunki co do budowy. 



Badając charakter jamek w obrębie protoplazmy jednego i tegoż samego 

 komórkowego ciała, łatwo się przekonać, że nie posiadają one bynajmniej stałych 

 wymiarów i kształtu. Pod tym względem panuje taka rozmaitość, że niepodo- 

 bna podawać o tem bliższych szczegółów; jedne jamki posiadają kształty wy- 

 raźnych polyedrów, inne występują w postaci polyedrów mniej lub więcej zao- 

 krąglonych, wreszcie zdarza się obserwować zupełnie kuliste jamki i t. d. Nadto 

 zewnętrzną warstwę ciała, formującą t. zw. Alveolarschicht, prawie zawsze 

 tworzą nieco mniejsze jamki, układające się na podobieństwo pryzmacików. 



Wobec wyczerpujących badań Butschlego (29, 30, 31) nad naturą tej war- 

 stwy, uważam za zbyteczne zatrzymywać się nad tem. Natomiast nastręcza się 

 inna, nieco ważniejsza kwestya. Chodzi tu mianowicie o to, że ogół cytologów 

 nie uznaje teoryi Butschlego, a pochodzi to z następującego powodu: większość 

 badaczy, idąc w ślady bądź to Fromanna, bądź Flemminga, ani wątpi, że tak 

 zwane promienie, odchodzące od węzłów atrakcyjnych oraz „włókna wrzeciona 

 jądrowego", występujące przy karyokinezie, są istotnemi włóknami. Oto co mówi 

 O. Hertwig krytykując teoryą Butschlego: „Hier móchte ich doch zwei Be- 

 denken geltend machen: erstens das Bedenken, dass fur den Bau der 

 Keimsubstanz, dic ohne Zweifel dem Protoplasma in ihrer Organisa- 

 tion verwandt ist, die Wabentheorie nicht zutrifft. Denn wahrend 

 des Ker ntheilu ngsprocesses treten mit grósster Deutlichkeit fadige 

 Anordnungen in Form der Spindelfasern mit Nucleinfaden hervor, 

 dereń Existenz wohl von Niemand in Zweifel gczogen werden kann" 

 (58, str. 19 — 20). Pomimo stanowczości, z jaką większość autorów zdaje się, 

 obstawać przy powyższem mniemaniu, należy jednak zaprzeczyć temu kategory- 

 cznie. Owe „Spindelfasern", „Verbindungsfasern u „Polstrahlen" 

 etc, występujące podczas procesu karyokinetycznego dzielenia się jąder, mają swe 

 źródło w grabem złudzeniu optycznem. Polega ono na tem, że efekt optyczna/o 

 przecięcia przegródek między wrzecionowato wydłuż onemi jamkami zarodzi bierze- 

 my za istotne włókna i przypisujemy im postać nitek. Już ta jedna okoliczność, 

 że owe nitki w pewnych razach występują wyraziście, w innych zaś zamiast 

 włókien doznajemy zaledwie jakiegoś ogólnego wrażenia „włóknistości", lub też 

 nie widzimy żadnego jej śladu, naprowadza na domysł, że podobne obrazy wy- 

 nikają poprostu z odpowiedniej konfiguracyi rusztowania protoplazmatycznego. 

 Siateczka spleciona z delikatnych włókienek, jeżeli ją rozciągniemy, pozornie 

 wyda się nam wiązką włókien. Gdy obserwujemy stentora w normalnej postaci, 



