194 



DZIAŁ III. BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



dostrzegamy w optycznem przecięciu typową pianko watą budowę, jak to widzi- 

 my u Colpidium Colpoda (ob. f. 44. Tab. V), skoro jednak wyciągnie on 

 swe ciało na wzór rogu myśliwskiego, wówczas doznajemy wrażenia, jakgdyby 

 w rozciągniętej części ciała zalegała wiązka istotuych włókien. Przytoczę jeszcze 

 parę przykładów. Soczysty miąsz niektórych owoców pestkowych, jeżeli roz- 

 patrujemy pod światło cienki plasterek, sprawia wrażenie, jakgdyby znajdowały 

 się w nim istotne włókna, ułożone w kierunku promieni, odchodzących od pestki 

 ku obwodowi. W soczystym miąszu cytryny również widzimy podobne „włó- 

 kna" z układem promienistym. Atoli nieco bliższe wejrzenie w ową ułudną włó- 

 knistość wnet przekonywa nas o tern, że obserwowaliśmy nie włókna, lecz op- 

 tyczne przecięcie przegródek między wrzecionowato wyciągniętemi jamkami, 

 które wypełnia specyficzny sok owocu. Eksperymentując z piankami, bardzo 

 łatwo otrzymać wszystkie odmiany wzorów naśladujących różne obrazy natural- 

 nej budowy. Jeżeli nadto weźmiemy pod uwagę łatwość, z jaką występują w pro- 

 toplazmie różne wzory „włókien", ułożonych bądź to równolegle, bądź też pro- 

 mienisto (ob. f. 36, Tab. V), wzory, które szybko się przekształcają i nikną, 

 aby powstać napowrót, to podobne zjawiska staną się dla nas zrozumiałemi je- 

 dynie tylko na zasadzie teoryi Biitschlego. Coś podobnego może zachodzić tylko 

 w ciele, którego masa byłaby płynną, a bu Iowa pianlcowatą. Tylko wobec podo- 

 bnych warunków staną się zrozumiałemi szybkie zmiany różnych wzorów rusz- 

 towań protoplazmatycznych, o których różni autorowie mimowoli wyrażali się 

 jako o czemś niestałem, używając np. wyrażeń: „etwas sehr "Wandelbares", 

 „stets Veranderlich.es ", „Verschwindendes, bald wieder sich neu 

 Hervorbildendens" i t. p. Na powyższą też okoliczność zwrócił uwagę 

 Butschli, przecząc istnieniu stałego rusztowania. 



Jakkolwiek zwolennicy teoryi siatkowatej budowy protoplazmy dokładnie 

 zdawali sobie sprawę z tego, że przez rozciągnięcie siatek mogą powstać wzory 

 naśladujące włóknistość, pomimo to przypuszczano, że w protoplazmie różnych 

 rodzajów komórek zalegają osobliwe utwory fbrylarne, co do których, pomimo 

 sprzeczności zdań, powstał pogląd, iż są one czemś wtórnie tuydzielonem przez 

 zaródż, a kurczliwe włókna komórek mięśniowych do dziś dnia uważane są za 

 utwory istotnie wydzielone przez zaródż. Otóż Butschli, zastanawiając się nad 

 tern, powątpiewa, aby coś podobnego miało miejsce; przypuszcza on, że i tego 

 rodzaju utwory należy raczej rozpatrywać, jako osobliwie przekształcone partye 

 protoplazmy („ais besonders differenzierte Partien des Plasmas", 

 30, str. 25). W istocie, jeżeli zwrócimy uwagę na to, że różne rodzaje skórek 

 (cuticula), pospolicie rozpatrywanych, jako następczo wydzielony przez zaródź 

 produkt, na zasadzie nowszych spostrzeżeń są tylko skutkiem przeobrażenia się 

 obwoJowych części zarodzi komórki; następnie, że pozornie jednolite nibymię- 

 śnie wymoczków aż nadto zdradzają charakter raczej wyróżnionych części ogól- 

 nego rusztowania ciała, aniżeli wydzielonych produktów, wydaje się przeto bar- 

 dzo prawdopodobnem, że stosuje się to i do zagadkowych poprzecznie prążko- 

 wanych włókien komórek mięsnych. Dostarczają po temu dowodów i spostrze- 



