JÓZEF ETSMOND. STUDYA NAD PIERWOTNIAKAMI. 



195 



żenią Przewoskiego nad budową i związkiem komórek mięsnych serca człowieka. 

 Ze spostrzeżeń tych, mutatis mutandis, jasno wynika, że włókienka mięśnio- 

 we powstają nie inaczej jak przez wyróżnienie się części pierwotnego rusztowa- 

 nia protoplazmatycznego (resp. cytohyaloplazmy), pozostałość bowiem składa 

 się na tak zwaną sieć intrawaginalną. 



Pominąwszy zbyt specyalne kwostye, które mimowoli nasuwają się przy 

 rozpatrywaniu poszczególnych wypadków wewnątrz-komórkowego przeobrażenia 

 się zarodzi, zwrócę uwagę na to, że we wszystkich innych wypadkach, w któ- 

 rych różni badacze jakoby najwyraźniej widzą w protoplazrnie istotne włókna 

 (Fibr i 11 en), najwidoczniej ulegają złudzeniu. Złudzenie to jest główną przy- 

 czyną zamętu pojęć i źródłem fałszywego pojmowania budowy tak zwanych 

 figur karyokinetycznych. Zaznaczyłem już poprzednio, że mając przed oczyma 

 delikatną siatkę, którą znacznie rozciągnięto (wskutek czego oczka przybrały 

 kształt wrzecionowaty), wnet ulegamy złudzeniu i sądzimy, iż mamy do czynie- 

 nia z wiązką równolegle ułożonych włókien, mimowoli bowiem nie zwracamy 

 uwagi na ukośnie zarysowane anastomozy. Dodajmy do tego, że jest to złudze- 

 nie sprawione przez obraz makroskopowy, łatwo więc pojąć, o ile może być 

 złudnym odpowiedni obraz mikroskopowy. Pomimo to, dzięki udoskonalonym 

 środkom optycznym, można się oryentować jakotako i w tym ostatnim. Tak np. 

 przy rozpatrywaniu komórek nerwowych, zkąd jakoby wychodzą całe wiązki 

 istnych włókien, przechodzące następnie w wyrostki komórki, w rzeczywistości 

 obserwujemy obraz, który daje się wytłumaczyć zupełnie inaczej. Optyczne prze- 

 cięcie rusztowania komórki nerwowej nie przedstawia nic osobliwszego : wystę- 

 puje na niem typowa „siatka", o oczkach bądź to w kształcie wielokątów zao- 

 krąglonych, bądź zupełnie owalnych; lecz u podstawy wyrostków, oczka owej 

 „siatki" stają się coraz bardziej wyciągniętemi i, w miarę tego, jak protoplazma 

 komórki przechodzi w wyrostek, przyjmuje postać wydłużonych wrzecion i wresz- 

 cie zacierają się, a natomiast występuje złudnj' efekt równolegle idących włó- 

 kien. Otóż powolne przejście, jakie można tu obserwować od domniemanjvh 

 włókien do typowej „siatkówki" protoplazmatycznej, zdaje się, najwyraźniej prze- 

 konywa nas o tern, czem są owe włókna. 



Nie dość na tern, powyżej opisany obraz jest wszak tylko projekcyą na 

 płaszczyźnie; rozpatrywany zaś w przestrzeni, może być porównanym z ciągliwo 

 płynną pianką, której jamki. w miarę przejścia w wyrostek, otrzymują kształt 

 wydłużających się wrzecion, a raczej pryzmatów. 



Podobneż stosunki budowy widzimy w komórkach w czasie karyokinezy, 

 kiedy występują na scenę owe charaktery styczne a osławione figury achromaty- 

 nowe, zjawiające się w postaci domniemanych promieni wychodzących z węzłów 

 atrakcyjnych (ob. f. 37, Tab. V), a następnie włókien, tworzących t. zw. wrze- 

 ciono; oraz włókien, które, niby powrozy, łączą chromosomy siostrzanych gwiazd 

 w stadyum diasłru. Pomimo, że powyższych figur przez długi czas nie umiano, 

 a nawet nie usiłowano barwić intensywnie, a zatem obserwowano zaledwie ogólny 



Pam. tizyogr. Tom .VIII. Dział UL-2Ó 



