198 



DZIAŁ TIT. BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



Oto szczegóły, które dopełniają całości przyjętego obecnie schematu budo- 

 wy ciała komórki, schematu, który dosadnie kontrastuje z dawniejszemi poję- 

 ciami. 



Widzieliśmy, że we wszystkich powyżej przytoczonych zdaniach wciąż była 

 mowa o różnych włóknach i nitkach jako o częściach preformowanych i kur- 

 czliwych, utworach, które składają się na t. zw. figury achromatynowe. Widzie- 

 liśmy również, że usiłowano je nawet przeliczyć i określić związek z chromoso- 

 mami. Pozostaje jeszcze jedna bardzo ważna sprawa, dotycząca kwestyi, w jaki 

 sposób wytłumaczyć ukazywanie się na widowni owych achromatyno wy ch „nitek", 

 i jaki przyczynowy związek łączy je ze sprawą dzielenia się jądra i ciała ko- 

 mórkowego? We współczesnej literaturze cytologicznej wprawdzie nie brak od- 

 powiedzi na powyższe pytania; należy jednak wyznać, że wogóle tłumaczą one 

 całą rzecz niejasno i sprzecznie. Tak np. względem „nitek" wrzeciona panują 

 aż trzy niezgodne z sobą zapatrywania, jedni sądzą, że całkowita figura wrze- 

 ciona tworzy się kosztem substancyi jądra (58, 73, 74), inni przypuszczają, że 

 pochodzi z cytoplazmy, wreszcie niektórzy sądzą, że w sprawie utworzenia wrze- 

 ciona bierze udział zarówno nitkowata osnowa protoplazmatyczna ciała ko- 

 mórki jakoteż i jądro, i t. d. Nadto prawie wszyscy autorowie cytują znane 

 spostrzeżenie Boveriego (41), podług którego w jajach Ascaris megaloce- 

 phala „nitki" wrzecion kierunkowych jakoby pochodzą wyłącznie z substancyi 

 jądra, natomiast podczas brózdkowania formują się kosztem ziarenek węzła atrak- 

 cyjnego (archoplazmy). W swoim czasie wypowiedziane były nawet przypusz- 

 czenia, że w pewnem stadyum karyokinezy części protoplazmy wtłaczają się 

 w masę jądra i służą za materyał, z którego ma powstać charakterystyczne 

 wrzeciono chromatynowe. Tak sądził był mianowicie Strassburger. 



Uważając za zbyteczne przytaczać tu poszczególne opinie różnych autorów, 

 zaznaczę tylko, że przyczyna tych sprzecznych zdań i chwiejnych objaśnień J ) 

 tkwi głównie w nadużyciu wyrazu — budowa. Wyraz ten, o ile odpowiada celowi 

 w tych razach, kiedy mowa o ciałach, posiadających stałą organizacyą, na którą 

 składają się preformowane czj^nniki morfologiczne, o tyle znów w zastosowaniu 

 do protoplazmy i wogóle do ciała komórkowego może być używanym tylko 

 z zastrzeżeniami. Owo ukazywanie się wrzecion, figur promienistych i t. p. oraz 

 zagadkowe ich znikanie, dowodzi tylko tego, że nie są one wyrazem budowy 

 w ścisłem znaczeniu tego słowa, lecz raczej koniecznym objawem stanów fizyo- 

 logicznych, którym czasowo towarzyszy pewna charakterystyczna konfiguracya 

 ruchliwego rusztowania zarodzi. 



') Tak napr , Rabl. '43, str. 24), przypuszczając, że nitki wrzeciona podczas przejścia 

 jąder siostrzanych w stan spoczynku zacierają się jedynie przez to, że „ihren geradlinigen 

 Verlauf aufgeben", w innem miejscu (1. c. str. 23) zadaje sobie pytanie: „ob nicht viel- 

 leicht das, was ais Kernmembran erscheint, ganz oder zum grossen Theil aus 

 achromatiscie n Fasern besteht, die spiiter zum Anfbau der Kernspindel die- 

 nen". 



