JÓZEF EISMOND. STUDYA NAD PIERWOTNIAKAMI. 



199 



Używając przeto wyrazu 'udowa, mimowoli zapominamy o tern, że właści- 

 wa protoplazma bez względu na to, w jakiej postaci usiłujemy ją widzieć, nie 

 może być uważaną za coś, co niemcy nazywają „fest organ isirt". Organiza- 

 eya bowiem, jaką posiada ona, da się określić zaledwie ogólnie, z zastrzeżeniami, 

 i w dodatku jedynie przez porównanie z pianką. O właściwej organizacyi pro- 

 toplazmy nie może być mowy już chociażby dla tego, że sama piankowatość 

 jej jest cechą następczą. To zaś, co poczytywalibyśmy za „części składowe", 

 wyjąwszy szklistawą zasadniczą substancyą, czyli matrix, są to różnorodne 

 utwory, obserwowane przez nas w rozmaitych stadyach formowania się. 



Na tę właśnie okoliczność przedewszystkiom należy zwrócić uwagę, ilekroć 

 mamy mówić o budowie protoplazmy w szczególności, a organizmu komórko- 

 wego wogóle. 



Zwracając się do kwestyi „nitek achromatynowych", nadmienimy raz jesz- 

 cze, że są one niczem więcej, jak tjdko złudzeniem optycznego przecięcia prze- 

 gródek między wyciągniętemi jamkami, zawierającemi enchylemę. Obserwując 

 uważnie kompletny obraz figury, zwanej gwiazdą macierzystą, gdzie prócz figur}' 

 wrzeciona od jego końców, zajętych przez węzły atrakcyjne, występują liczne 

 promienie, tworzące t. zw. cytaster, łatwo się przekonać, że na każdą z po- 

 łówek wrzeciona składa się wiązka „promieni", która jest właściwie częścią 

 ogólnej sfery promienistej. Przy dokładniejszem rozpatrywaniu daje się zauwa- 

 żyć, że w kierunku odśrodkowym (od węzła atrakcyjnego) rzekoma promieni- 

 stość coraz bardziej zaciera się, przechodząc powolnie w ogólną oczkowatą „sieć" 

 protoplazmy. Nadto już przy słabych powiększeniach daje się zauważyć, że 

 rzekome promienie (włączając w to i „nitki" odpowiedniej połówki wrzeciona) 

 nie rysują się w optycznem przecięciu w postaci istotnych nitek, lecz mniej wię- 

 cej tak, jak to wyobraża f. 36, Tab. V; wrażenie zaś promienistości wywołuje 

 promienisty układ wyciągniętych pryzmatycznych jamek enchylemy, z powol- 

 nemi przejściami do sferoidalnej i wielokątnej formy '). To samo dotj-cze 

 i owych achromatynowych „nitek", które w stadyum diastru występują między 

 siostrzanemi gwiazdami na podobieństwo wyciągniętych strun, łączących chro- 

 mosomy połówek jądra pierwotnego. Tutaj także mamy do czynienia z silnie 

 rozciągniętem w przeciwległych kierunkach piankowatem rusztowaniem. Widzi- 

 my zatem nie co innego, tylko optyczne przecięcie silnie wydłużonych jamek, 

 bez żadnej zresztą prawidłowości, w tej mierze, jak to ma miejsce i wśród ja- 

 mek, ułożonych promienisto dookoła węzłów atrakcyjnych. 



Na zasadzie tych danych dochodzimy tedy do wniosku, że owe „nitki" 

 achromatynowe, o których O. Hertwig (58, str. 20) sądzi, że nikt zapewne nie 

 poda ich w wątpliwość, jako takie nie istnieją, a tem samem usuwa się jeden 

 z istotnych argumentów, przytaczanych na niekorzyść teoryi Butschlego. 



') Dodać należ}', że przy bacznem rozpatrywaniu będących w mowie promieni, z łatwo 

 cią można skonstatować na skrawku, że są to przecięcia delikatnych ścianek blaszkowatych. 



