JÓZEF EISM0ND. STUDYA NAD PIERWOTNIAKAMI. 



205 



rodniejsze kształty zewnętrzne, a pod względem swej mikrostruktury przedsta- 

 wia wręcz odwrotne cechy, występując w stosunku do protoplazmy, jako „dro- 

 bnoziarniste" zgęszczone bryły. Takiemi po największej części są jądra wymocz- 

 ków (ob. fig. 44, 43, 35). Wyglądem zewnętrznym swej budowy kontrastują one 

 silnie z jądrami pęcherzykowatemi w rodzaju tych, jakie widrsimy w jajach lub 

 komórkach nerwowych. Po dokładnem rozpatrzeniu okazuje się, że podczas gdy 

 jądra pęcherzykowate obfitują w sok jądrowy, jądra ziarnisto-masywne posiadają 

 go w stosunkowo nieznacznej ilości; wskutek tego nie tworzy on masy pianko- 

 watej z substancyą lininową, lecz raczej mieszaninę, bardziej zbliżoną do emul- 

 syi, do której dołącza się jeszcze trzeci czynnik — kropelki lub strumyki clu-o- 

 matyny (ob. fig. 35, Tab. V). 



Widzimy zatem, że w ostatnim wypadku miedzy lininą a sokiem jądrowym 

 zachodzi stosunek tego rodzaju, że przewaga znajduje się po stronie pierwszej 

 z tych substancyj. 



Zkądinąd znane są również wypadki, w których jądra zmieniają postać 

 swej budowy: z „drobnoziarnistych" stają się „włóknistemi". Daje się to obser- 

 wować zarówno u wymoczków, jakoteż i w komórkach tkankowych, w stadyach 

 poprzedzających akt dzielenia się. Otóż, w tych razach dzieje się to wskutek na- 

 stępczego wydzielania soku jądrowego, przez co masa jądra przybiera budowę 

 piankowatą o dużych jamkach i delikatniej szem rusztowaniu. Wówczas to jądro 

 z drobno-ziarnistego staje się włóknistem, ponieważ rusztowanie delikatne, roz- 

 patrywane na przekroju, sprawia wrażenie siatkówki. Taki też wygląd otrzymują 

 jądra wielu wymoczków przed dzieleniem się. 



4. Ciałko środkowe komórki (v. Centrosoma, Polkórperchen). Od 

 czasa wykrycia w komórkach jądra aż do chwili, w której ogłoszone zostały 

 wyniki znakomitych badań E. v. Benedena (36, 37) nad zjawiskami dojrzewania 

 i zapłodnienia jaj Ascaris megalocephala, wciąż uważano jądro za coś w ro- 

 dzaju ośrodka zgęszczonego protoplazmatycznego ciała komórki, upatrując w niem 

 organ istotnego znaczenia. Gdy zaś zwrócono uwagę na osobliwe przekształce- 

 nia, którym jądro ulega podczas dzielenia się, a następnie podczas procesów, 

 poprzedzających i towarzyszących aktowi zapłodnienia, wkrótce oceniono ważność 

 tego, zkądinąd zagadkowego organu. Lecz oto oprócz jądra i poza obrębem te- 

 goż dostrzeżono inny utwór, którego znaczenie wyjaśniły do pewnego stopnia 

 spostrzeżenia E. v. Benedena i całego szeregu innych badaczy. Już Fol, Schnei- 

 der i Biitschli widzieli w ciele komórek wzory promieni, schodzących się w je- 

 dnym punkcie i tworzące w ten sposób figury promieniejącego słońca lub gwia- 

 zdy; ztąd też powstały same nazwy: Strahlenf igur, Sternfigur, Sonne 

 i t. d. Dopiero E. v. Beneden wyjaśnił, że za powyższemi figurami ukrywa się 

 osobliwszy utwór komórki, który na równi z jądrem winien być rozpatrywany 



