JÓZEF EISMOND. STUDYA NAD PIERWOTNIAKAMI. 



207 



strony, powodują rozciągnięcie się rusztowania protoplazmatycznego na odpowie- 

 dniej przestrzeni; wówczas to występuje tak zwana „figura wrzeciona", będąca 

 właśnie wyrazem tej charakterystycznej konfiguraeyi części składowych proto- 

 plazmy. W tym samym czasie uwydatniają się również na końcach wrzeciona 

 figury promieniste. Czem są „włókna" wrzeciona i owe promienie, o tem była 

 mowa już poprzednio ; tutaj zaznaczę tylko, że są to przemijające zjawiska, wy- 

 wołane przez przyczyny mechaniczne i, jako takie, nie mają znaczenia. 



Lecz w czasie, gdy w obrębie ruchliwego rusztowania protoplazmy zacho- 

 dzą dopiero co opisane zmiany, dowodzące, oczywiście, ożywionego ruchu czą- 

 steczkowego, jądro może zachowywać się zupełnie biernie. Wskazywałoby to, że 

 impuls do dzielenia się komórki nie wychodzi bynajmniej z jądra, lecz powstaje 

 w protoplazmie. Ponieważ zaś podług opinii E. v. Benedena ciałko środkowe 

 należy właśnie do protoplazmy, więc byłby to jeden z najważniejszych argu- 

 mentów, przemawiających na korzyść rozgłośnej hypotezy tego uczonego. W rze- 

 czywistości jednak zachodzą tu niektóre wątpliwości. Owszem, obraz podobny 

 do tego, jaki przedstawiają figury 36 i 38, Tab. V, gdzie obok jądra spoczy- 

 wającego zalega węzeł atrakcyjny wraz z ciałkiem środkowem, nie należy by- 

 najmniej do rzadkości. Z podobnemi obrazami dość często można się spotykać 

 przy rozpatrywaniu komórek embryonalnych, zwłaszcza blastomerów jaj w czasie 

 brózdkowania. Znajdowano je również w komórkach, zmienionych pod wpły- 

 wem procesów patologicznych (Hansemann, 52, str. 143, 63). Prócz tego wi- 

 dziano pojedyncze węzły atrakcyjne z ciałkami środkowemi lub bez tych ciałek 

 w komórkach, wyróżnionych pod względem histologicznym; tak naprz. Solę>er (47, 

 48) i Zimmermann (68) widzieli je w komórkach barwnikowych u ryb kościstych, 

 Flemming (49, 50, 51) w leukocytach oraz komórkach endotelialnych i tkanko- 

 łącznych, Heidenhain (61) i van der Stricht (65) w różnych limfoidalnych komór- 

 kach i t. d. Pomimo to jednak nastręcza się pytanie, czy ciałka środkowe istotnie 

 nie mają nic wspólnego z jądrem, czy też w zasadzie może należą do jądra? Po- 

 dobne wątpliwości wynikają między innemi ztącL że w większości wypadków 

 wśród spoczywającego mechanizmu komórki niepodobna ujawnić ciałka środko- 

 wego żadnemi sposobami. Tak naprz. obok pęcherzyków zarodkowych jaj, obok 

 jąder komórek nerwowych i w wielu innych wypadkach nie natrafiono ani na ślad 

 ciałek środkowych; tak zwane zaś jądra żółtkowe (Dotterkerne), o których nie- 

 dawno podali niektóre szczegóły Balbiani (70) i Henneguy (71), zdaje się, nie 

 mają nic wspólnego z tem, co należy rozumieć jako ciało środkowe. Okoliczno- 

 ści te skłoniły O. Hertwiga (57, 58, str. 48) do przypuszczenia, że ciałko środ- 

 kowe zapewne jest derywatem jądra, z którego wymarza się ono nazewnątrz, 

 zanim mają wystąpić pierwsze fazy karyokinezy, i do którego winno powracać 

 po skończonym podziale, jako część integralna. Tenże badacz przypuszcza je- 

 dnak, że w pewnych razach ciałko środkowe nie powraca prawdopodobnie do 

 wnętrza jądra i wówczas to tworzy coś w rodzaju jądra ubocznego. Wobec po- 

 wyższej hypotezy wnet nasuwa się pytanie, czy w jądrze spoczywającem mo- 

 żnaby wskazać utwór, któryby reprezentował ciałko środkowe? Otóż, pomieniony 



