JOZEF ETSMOND. STTOYA NAD PTERWOTT^TA K A MT . 



•211 



remu brakło trwalszej podstawy. "Wówczas nie pojmowano jeszcze znaczenia 

 tych ntworów i nie zdawano sobie sprawy z tego, co właściwie należy rozumieć 

 pod nazwą jąderko? Pod tym względem panowała wielka różnica zdań, a ją- 

 derkami mianowano utwory różnorodne. Dopiero skutkiem poszukiwań Balbia- 

 niego, Hiitschlego, Maupasa, Grubera, R. Hertwiga i wielu innych wyświetlono 

 nieco zagadkową naturę „jąderek", przez wykrycie zdolności tychże do samopo- 

 działu podczas dzielenia się ciała wymoczka oraz wykazanie roli pierwszorzędnej 

 jaka przypada im w udziale prz}^ konjugacyi. Zauważono nawet (Balbiani), że 

 w niektórych razach występują one wyraźniej jedynie podczas Jconjugacyi. Nastę- 

 pnie zwrócono uwagę na różnicę, jaka zachodzi między właściwem jądrem a „ją- 

 derkiem" pod względem fizyko-chemicznym. Okazało się mianowicie, że jąderka 

 zazwyczaj silniej załamują światło, aniżeli masa jądra i barwią się bez porówna- 

 nia mniej intensywnie, co też wielce utrudnia ich zbadanie. "Wreszcie skonsta- 

 towano pewną stałość liczbową, właściwą bądź to gatunkom, bądź rodzajom, 

 bądź też nawet całym rodzinom wymoczków. Tak naprz. podczas gdy w Para- 

 mecium bursaria istnieje pospolicie pojedyńcze jąderko, u P. aurelia znaj- 

 dujemy dwa jąderka; u wirczyków obok wydłużonego jądra występuje stale 

 jedno jedyne jąderko. 



Na zasadzie zdolności do samopodziału, podczas bezpłciowego rozmnażania 

 się i aktu konjugacyi w związku z odrębnemi własnościami barwniczemi, będące 

 w mowie litwory uznano za organy osobliwie preformowane, a zamiast nazwy 

 ogólnikowej — jąderka (Nucleoli), powstała nowa nomenklatura (Nebenker- 

 ne — O. Hertwig, Reservekerne — Entz, 1'aranuclei — Platę, Micronuclei 

 i t. d.). 



Dla uniknięcia pomyłek przy omawianiu poruszonej kwestyi, będziemy 

 używali nazw: jądro właściwe (Macronucleus) i jądro uboczne (Micronu- 

 c 1 e u s). 



Nie uważam za stosowne wchodzić w szczegóły, dotyczące natury ubocz- 

 nych jąder wymoczków; czytelnik znajdzie je u Biitschlego (17, 1517— 1524: 

 1560 — 1636). Natomiast chciałbym zwrócić uwagę na następującą okoliczność: 

 jądra uboczne wymoczków, zwłaszcza w tych wypadkach, gdy one występują 

 pojedyńczo (jak naprz. u wirczyków), w bliższej lub dalszej styczności topogra- 

 ficznej z jądrem właściwem, łudząco przypominają węzły atrakcyjne komórek tkan- 

 kowych, a całkowity aparat jądrowy (t. j. jądro właściwe wraz z przjdegającem 

 doń jądrem ubocznem) imituje w zupełności obraz jądra „spoczywającego" ko- 

 mórki tkankowej wraz z węzłem atrakcyjnym. 



Aby wykazać tę równoległość, możnaby przytoczj^ć nader liczne przy- 

 kłady, zestawiając aparat jądrowy tego lub owego wymoczka ze „spoczywają- 

 cym" aparatem jądrowym komórek tkankowych. Poprzestaję wszakże tylko na 

 paru przykładach, które, mojem zdaniem, przemawiają same za sobą, nie wyma- 

 gając nadmiaru wyjaśnień. "W tym celu weźmy za przykład aparat jądrowy 

 u Colpidium Colpoda (fig. 44, Tab. V) i u jednego z opisan3*ch już poprze 

 dnio rodzajów wirczykowatych, mianowicie u Epistylis Steinii (fig. 41, 4'2, 



Pam. fizyogr. Tom. XITI Dział in\- 27 



