i Krzemieńca urządza z uczniami swymi podróże po kraju, nakładem wiel- 

 kich trudów daje początek wydawnictwu zielników flory polskiej, — słowem 

 budzi wśród młodego pokolenia przyrodników nowy, żywiołowo silny prąd 

 fizyograficzny, który ze Lwowa jako centrum rozchodzi się teraz szerokimi 

 kręgami po Polsce. W tym czasie zabiega żywo i z młodzieńczym zapałem 

 około sprawy ochrony zabytków przyrody polskiej, zostaje autorem pierw- 

 szego inwentarza zabytków przyrody (Kosmos 1910), organizuje badania 

 biologiczne wód stojących okolic Lwowa, rozpoczyna wreszcie pracę (r. 1909) 

 nad wydaniem „Flory polskiej" opisowej i illustrowanej, dzieła monumen- 

 talnego, którego niestety nie danem Mu było doprowadzić do końca. Grono 

 uczniów i uczennic, którymi się we Lwowie otoczyć umiał, rozwija i na war- 

 sztacie naukowym przerabia myśli Profesora, opracowując częściowo Jego 

 bezcenne zbiory jawańskie. 



W r. 1912 przenosi się na Katedrę botaniki do Uniwersytetu Jagiel- 

 lońskiego i obejmuje kierownictwo Ogrodu botanicznego w Krakowie. W cza- 

 sie nad podziw krótkim stwarza tutaj nowoczesny instytut naukowy, prze- 

 prowadza istotne zmiany w Ogrodzie, skupia znów wokoło siebie uczniów 

 i rozpala nowe ognisko pracy naukowej. Teraz — zdawało się — nadszedł 

 czas aby bogate doświadczenie naukowe i genialna oryginalność myśli wiel- 

 kiego uczonego znalazły wyraz w większych dziełach syntetycznych, w któ- 

 rychby uwydatnić się mogła cała swoistość tej żywiołowo twórczej indywi- 

 dualności. Wszystko zdawało się zapowiadać początek tego największego 

 okresu twórczego. Niestety karty znakomitych artykułów naukowych pisane 

 dla „Poradnika dla samouków" były ostatnie, jakie wyszły z pod ręki ciężko 

 chorego Profesora. 



Odziedziczona choroba piersiowa, podsycona nieszczęsnymi wypadkami 

 Wielkiej Wojny przecięła gwałtownie pasmo życia tego mocarza ducha. 

 Umierał w 54 roku życia u stóp umiłowanych Tatr w bezsilności zamiera- 

 jącego ciała gorejąc jeszcze ostatnią myślą o Polsce niepodległej, w której 

 rychły świt mocno wierzył. 



Cześć pamięci genialnego uczonego i»wielkiego Polaka! 



Warszawa 19jVI 1917 r. 



Władysław Szafer. 



