14 



19,4 metrów nad poziom morza Bałtyckiego, a 9,5 m nad marmurową posadzką 

 głównej sieni zakładu". 



W kwestyi obliczania ciśnień średnich podaje J. Kowalczyk, że z trzech lub 

 czterech dostrzeżeń (w godzinach powyżej wyszczególnionych) wyprowadzano wartość 

 przeciętną, która uważana była jako przybliżona wartość średnia. W latach 1842 

 i 1843 robiono kilkakrotnie notowania cogodzinne w celu znalezienia poprawek, które 

 należałoby dołączyć do średnich przybliżonych, aby otrzymać z nich t. zw. średnie 

 rzeczywiste, wyprowadzone z 24 danych cogodzinnych. Materyał ten nie był jednak 

 wystarczający, a barograt został puszczony w ruch w Warszawie dopiero pod koniec 

 1881 roku. 



Wyniesienie obserwowanego w Warszawie barometru Fortin i Hermann Ne 3 

 nie uległo, jak się zdaje, żadnym zmianom od r. 1825. Wzniesienie, podane przez 

 Kowalczyka na zasadzie danych niwelacyjnych, wynosi H bar = 119,4 m nad pozio- 

 mem morza Bałtyckiego. Ta wartość H była stale przyjmowana do r. 1893, kiedy 

 zmieniono ją na H bar .= 120,7 m na zasadzie danych niwelacyjnych, opublikowanych 

 przez Stanisława Rylkego. Mianowicie według tego ostatniego wysokość bez- 

 względna znaku mierniczego na pompie kolejowej w przecięciu dróg żelaznych War- 

 szawsko-Piotrogrodzkiej i Warszawsko-Wiedeńskiej wynosi 113,63 m (53,260 saż.); 

 liczba ta podana jest pod Ns 314 w publikacyi p. t. „Katałog wysot russkoj niwelirnoj 

 sieti" (Piotrogród, 1894). Ponieważ zaś zero barometru w Obserwatoryum Warszaw- 

 skiem leży o 7,02 m wyżej od powyższego znaku, więc H bar . = U 3,63 -(-7,02= 120,65 m 

 dla Obserwatoryum Astronomicznego w Warszawie. 



Wspomnimy mimochodem, że w pracy A. T i 1 1 o o ciśnieniu, wydanej w r. 1890, 

 wyniesienie barometru w Warszawie ocenione jest na 121,6 m; wartość tę wyprowa- 

 dził T i 1 1 o w ten sposób, że do średniego poziomu Wisły pod Warszawą (78,6 m) 

 dodał wyniesienie barometru nad Wisłą (43,0 m). 



Jakkolwiek wogóle wartości H dla Obserwatoryum Warszawskiego nie można 

 uważać za ostatecznie ustaloną do części dziesiątych metra, to jednakże najprawdopo- 

 dobniejszą dotąd jest wartość Rylkego H bar .= 120,7 m. 



Przechodzimy do pytania o poprawkach instrumentalnych barometru warszawskiego 

 For t i n - H e r m a n n Ne 3. Pomimo uwagi Kowalczyka (w T. II „Pamiętnika 

 Fizyograficznego"), że „porównania z barometrami normalnymi innych stacyj nie były 

 zaniedbywane", brak jest danych dokładniejszych o tych porównaniach w „Bibliotece 

 Warszawskiej", gdzie dostrzeżenia meteorologiczne warszawskie były od r. 1843 do 

 r. 1869 in extenso ogłaszane. Od r. 1870 dane warszawskie publikowane były 

 w rocznikach Obserwatoryum Fizycznego w Piotrogrodzie, które stosowało następujące 

 poprawki dla barometru Fortin-Hermann Ne 3 w Obserwatoryum Warszawskiem. 



1) Od r. 1870 do 3 1 III. 1885 poprawka stała barometru warszawskiego (JY» 3) 

 wynosiła -(-0,2 mm (według porównań w r. 1876) z barometrem Obserwatoryum 

 Fizycznego w Piotrogrodzie, które dały -j-0,15 mm). 



2) Od 1.IV.1885 do końca r. 1891 poprawkę powyższą oznaczono na —0,1 mm, 

 opierając się na porównaniach Rykatschewa, który w lecie 1883 r. wyznaczył w War- 

 szawie wartość poprawki — 0,05 mm. Warto zaznaczyć, że ta ostatnia poprawka 

 stosuje się do położenia pionowego barometru N° 3; dla położenia nieco odchylonego 

 od pionu, w którem wisiał barometr warszawski podczas bytności Rykatschewa 

 w Warszawie w lecie 1883 r. poprawka stała wynosiła — 0,12 mm. 



3) W r. 1892 stosowano w Warszawie poprawkę stałą + 0,1 mm (po zaokrągleniu), 

 opierając się na porównaniach Schónrocka w lipcu 1888 r. Z poprawką do cięż- 



