91 



Z Tab. XXII bis (str. 87) widzimy, o ile różnią się wartości ciśnień w dwóch 

 okresach pięćdziesięcioletnich; wartości skrajne różnic spotykamy w lutym i wrześniu 

 (+1,0 względnie — 1,2 mm w Moskwie). 



Z Tab. XXIII i Tab. XXIII bis wynika, że nawet średnie 45-letnie mogą różnić się 

 do 0,4 mm od średnich 50-letnich. Wartości różnic wzrastają, gdy przechodzimy do 

 okresów krótszych; tak np. piętnastolecie 1881/1895 daje szczególnie zwiększone ciś- 

 nienia średnie w lutym (w Kristianii o 1,8, w Warszawie o 1,3, w Ekaterynburgu o 0,5 mm). 



§ 20. Wartości średnie pięćdziesięcioletnie (1851/1900) ciśnienia powietrza. 



W Tab. XXIV, umieszczonej w końcu niniejszego rozdziału, podane są wartości 

 średnie ciśnienia powietrza zredukowanego do poziomu morza i do ciężkości normalnej 

 dla 880 miejscowości. Wszystkie te ciśnienia średnie zostały nadto jednolicie sprowa- 

 dzone do okresu pięćdziesięcioletniego (1851/1900j za pomocą danych redukcyjnych, 

 uzyskanych na zasadzie 51 stacyj długoletnich z obserwacyami nieprzerwanemi od r. 1851. 

 Szczegółowsze dane, dotyczące tych redukcyj, przytoczone są w § 19. 



Spis alfabetyczny stacyj, figurujących w Tab. XXIV, będzie podany w ciągu dal- 

 szym publikacyi niniejszej. Teraz zaś, korzystając z danych Tab. XXIV, omówimy po- 

 krótce stosunki ogólne rozkładu ciśnień na kuli ziemskiej, a w szczególności dla Eu- 

 ropy i dla Polski. Odnośne mapy izobar, wykreślonych na podstawie zebranego przez 

 nas materyału, dołączone są w końcu publikacyi niniejszej. 



§ 21. Uwagi ogólne o cyrkulacyi atmosfery na kuli ziemskiej. 



Pod wpływem pierwotnym promieniowania słonecznego i jego rozkładu, zmiennego 

 w czasie i zależnego od właściwości danego terenu, powstają w atmosferze różnice ciś- 

 nień i prądy. Różnice temperatur wywołują różne w różnych miejscach podnoszenia 

 się powierzchni jednakowego ciśnienia. Powstająca stąd cyrkulacya prądów powietrz- 

 nych ulega wpływowi obrotu ziemi, pór roku zależnie od stanowiska słońca i rozkładu 

 lądów i mórz. Rozpatrzmy stosunki, jakieby wytworzyły się wtedy na jednolitej kuli 

 ziemskiej bez różnic w ukształtowaniu i rodzaju terenu takiej np. jaką dałaby nam je- 

 dnolita kula wodna. 



Tego rodzaju normalna cyrkulacya atmosferyczna wykazywałaby przedewszystkiem 

 różnice, zależne od szerokości geograficznych i od pór roku. W związku z największem 

 podnoszeniem się powierzchni jednakowego ciśnienia w okolicach okołorównikowych 

 powstają prądy od równika ku obu biegunom; gradient będzie zarazem silniejszy na 

 tej półkuli, gdzie panuje w danym czasie zima. Gdyby ziemia nasza była nietylko 

 „jednolita", ale miała przytem kształt walca i nie była w ruchu obrotowym, mielibyśmy 

 w górze cyrkulacyę od równika ku biegunom, a nad powierzchnią ziemi prądy od obu 

 biegunów ku okolicom równikowym. Ten prosty układ cyrkulacyjny ulega przedewszyst- 

 kiem zmianie wskutek postaci kulistej ziemi, która, wobec zwężających się ku biegu- 

 nom kołom równoleżnikowym, zmusza niejako dążące górą od równika masy powietrza 

 do zastawania i opuszczania się już w szerokościach niższych. Wchodzą tu w grę i inne 

 ważne czynniki, zwłaszcza odchylający wpływ obrotu ziemi, które wszystkie razem spra- 

 wiają, że w cyrkulacyi atmosferycznej powstają około 35° szerokości geograficznej pół- 

 nocnej i południowej dwie dziedziny wyższego ciśnienia, oddzielające dwa jakgdyby 

 odrębne systemy cyrkulacyjne : zwrotnikowy i pozazwrotnikowy. 



