95 



nawii w kierunku Spitsbergenu. Te dwa ogniska przedziela dziedzina wyższego ciśnie- 

 nia, idąca w kierunku wybrzeży wschodnich Grenlandyi. 



Obok powyższych dziedzin stałych mamy w Europie różne maxima i minima 

 o charakterze sezonowem i o różnorodnym wpływie i znaczeniu. Do nich należą ma- 

 ximum alpejskie, występujące w chłodniejszej porze roku; w styczniu i w grudniu spo- 

 tykamy tu izobarę 766 mm, w lutym 765 mm. Natężenie tego maximum alpejskiego 

 odpowiada w tych miesiącach natężeniu ciśnienia na półwyspie Iberyjskim. Wogóle po- 

 wiedzieć można, że w obrębie Alp występuje widoczna niemal w całym roku tendencya 

 do tworzenia się dziedziny drugorzędnej wysokiego ciśnienia. 



Charakter również sezonowy, lecz o większem i rozleglejszem znaczeniu posiada 

 dziedzina wysokiego ciśnienia w Europie południowo-wschodniej (SE), będąca w związ- 

 ku z wielkiem maximum syberyjskiem. Dziedzina ta występuje tylko w półroczu zi- 

 mowem, a w styczniu i w grudniu spotykamy izobarę 770 mm na północ od morza 

 Kaspijskiego. Od tej wielkiej dziedziny sezonowej wysokiego ciśnienia w części SE 

 Europy oddzielają się maxima drugorzędne; w stosunku do maximum węgiersko-bał- 

 kańskiego rozdział ten jest być może w związku z niższem wtedy ciśnieniem na wy- 

 brzeżach czarnomorskich. Maximum węgiersko-bałkańskie jest szczególnie silne w sty- 

 czniu (766,5 mm) i w grudniu (755,5 mm); słabnie ono w listopadzie i w lutym, 

 a w październiku i w marcu przejawia się ono w formie szczątkowej. 



Inne maxima drugorzędne, szczególnie ważne dla Polski i powstające w jej obrę- 

 bie i w krajach przyległych, będziemy osobno rozważali poniżej. Natomiast rozpatrzy- 

 my tu jeszcze pokrótce stosunki ciśnień na półwyspie Skandynawskim. Oprócz wpły- 

 wów ogólno-europejskich (maximum azorskie SW, minimum islandzkie NW i N, maxi- 

 mum biegunowe północne, maximum względnie minimum azyatyckie SE) sam konty- 

 nent skandynawski z jego konfiguracyą terenu sprzyja tworzeniu się w półroczu zimo- 

 wem maximum drugorzędnego w najbardziej rozszerzonej części środkowej półwyspu. 

 W lecie natomiast występuje wyraźna tendencya do tworzenia się dziedziny drugorzęd- 

 nej nizkiego ciśnienia w obrębie Skandynawii. 



Przechodząc do dziedzin drugorzędnych nizkiego ciśnienia podkreślimy szczególnie 

 ważne znaczenie minimów śródziemnomorskich: zachodniego z głównym ośrodkiem 

 w okolicach zatoki Genueńskiej i z utworem pokrewnym na Adryatyku oraz wschod- 

 niego, występującego zwłaszcza między Kretą i wchodzącego, zwłaszcza w lecie, do 

 Azyi Mniejszej. 



Minimum śródziemnomorskie ma charakter stały, lecz występuje z większem na- 

 tężeniem w miesiącach chłodniejszych; w lecie (czerwiec, lipiec, sierpień) mamy, za- 

 miast zamkniętej izobary, obejmującej Korsykę wraz przeważnie z Sardynją, klin niższe- 

 go ciśnienia, przedzierający się przez Włochy Górne ku zatoce Genueńskiej. Najniższa 

 izobara w minimum zachodniem śródziemnomorskiem wynosi 762 mm w styczniu i lu- 

 tym, 759 mm w marcu i kwietniu, 762 mm we wrześniu i 761 mm w październiku, 

 listopadzie i grudniu. 



Na północ od powyższego minimum leży w odległości paru setek kilometrów ma- 

 ximum alpejskie, o którym była mowa poniżej. Gradient na tej przestrzeni sięga prze- 

 ciętnie 5 mm w zimie, szybko spadając ku latu; ze względu jednak na rozgraniczający 

 masyw alpejski wpływ dynamiczny tej różnicy ciśnień uważa J. Hann za drugorzędny. 



Minimum poboczne adryatyckie nie zawsze się osobno uwydatnia, choć na mapie 

 izobar rocznych zaznacza się wyraźnie. Silniejsze gradienty występują tu w okolicy 



